Een enkele motie die vele wiggen drijft

De motie van de PVV over de nationaliteiten van twee PvdA-bewindslieden kreeg geen enkele steun. Maar Wilders wist ermee toch voor spanning te zorgen.

Een keer kreeg Geert Wilders, fractievoorzitter van de Partij voor de Vrijheid (PVV), applaus vanuit de stoelen aan de linkerkant van de Tweede Kamer. Dat was toen hij zei: „Het is helder dat dit kabinet een links kabinet is, het meest linkse kabinet sinds Den Uyl.” De PvdA’ers in de Tweede Kamer roffelden hard op de tafels, al bedoelde Wilders het niet als een compliment. „Ik wacht even het applaus af”, zei hij, „Want het is juist heel erg.”

Op Wilders waren gisteren veruit de meeste fotocamera’s gericht. Vanaf het begin was wel duidelijk dat de vorige week benoemde staatssecretarissen Nebahat Albayrak (Justitie) en Ahmed Aboutaleb (Sociale Zaken) niet zouden hoeven aftreden. Een motie van wantrouwen tegen de PvdA’ers van de PVV was bij voorbaat kansloos. Maar de motie maakte veel emoties los tijdens het debat over de regeringsverklaring, dat tot ver in de nacht duurde. De argumenten van Wilders waren vooraf al bekend. Door de dubbele nationaliteit „kan een belangenverstrengeling ontstaan”, zei hij. Bovendien vindt hij het „geen prettig idee” dat de twee bewindslieden een islamitische achtergrond hebben.

Wilders bouwde de spanning op door Albayrak een ultimatum te stellen. Zij kan haar Turkse paspoort immers inleveren. Als ze dat deze avond nog zou doen, dan zou de motie van wantrouwen haar niet treffen. Een groep journalisten liep tijdens de eerstvolgende schorsing daarom op Albayrak af. „En? Gaat u uw paspoort inleveren?”

Het debat over de regeringsverklaring werd gisteren veel meer dan alleen een debat over de voornemens van het nieuwe kabinet. Over de inhoud van de verklaring zelf liepen de emoties minder hoog op. Daarvoor waren de beleidsvoornemens ook nog wat te vaag, vonden de meeste oppositiepartijen. Het kabinet wil tot de zomer gaan praten met de samenleving om alle plannen nader in te vullen. Jacques Tichelaar kreeg het even moeilijk toen hij zei dat het nieuwe kabinet „tien keer beter, tien keer socialer en tien keer groener” is dan de vorige kabinetten-Balkenende. Een provocatie, zei SP-leider Jan Marijnissen. „Dat blijkt nergens uit, en zeker niet uit het geld dat het nieuwe kabinet uittrekt.” De PvdA had bovendien moeten slikken dat er geen onderzoek komt naar de Nederlandse betrokkenheid bij de oorlog in Irak. Dat was „pijnlijk”, zei Tichelaar, „maar daar hebben we veel voor teruggekregen”. De oppositie nam daar geen genoegen mee. Marijnissen: „Het gaat niet om een ruilmiddel, het gaat om de meest essentiële taak van het parlement: waarheidsvinding.” Tichelaar gaf Marijnissen gelijk. Maar in de politiek, zei hij, verlies je soms.

Echt verdeeld raakte de Kamer pas over de motie van Wilders, al kreeg die geen steun. Premier Balkenende (CDA) wilde nauwelijks woorden vuil maken aan de kwestie. Ook fractievoorzitter Van Geel – verder ook nauwelijks aanwezig in het debat – hield het bij een paar algemeenheden. Balkenende zei dat hij het niet goed vindt dat de loyaliteit van de twee staatssecretarissen, „toonbeelden van een goede integratie”, ter discussie wordt gesteld. Maar hij zei er meteen bij „dat er verschillend wordt gedacht over het vraagstuk van meervoudige nationaliteit”. „Ook in de coalitie.” Daarover moet de komende jaren discussie worden gevoerd, aldus de premier.

De oppositie zag een wig tussen PvdA en CDA ontstaan. Liet de premier nu twee staatssecretarissen van PvdA-huize bungelen door ze alleen nu het voordeel van de twijfel te gunnen? „Het wordt steeds doller”, zei Alexander Pechtold (D66). Zijn collega Femke Halsema (GroenLinks) zei dat er gemakkelijk een meerderheid kan ontstaan die de dubbele nationaliteit wil beperken. Albayrak kan de komende jaren dus alsnog gedwongen worden haar Turkse paspoort in te leveren. Tichelaar stelde zich hierop onvoorwaardelijk achter zijn partijgenoten op: „Dat maakt mijn fractie niet mee.”

VVD-leider Mark Rutte kreeg ook problemen door de motie. Hij zei dat hij liever had gezien dat Albayrak haar Turkse paspoort had ingeleverd. Maar hij zou de motie van Wilders niet steunen. „Wat is dit voor idiote oproep”, vroeg Pechtold, die Rutte ervan verdacht de Verdonk-vleugel in de verdeelde VVD te willen paaien met harde uitspraken over integratie. Stiekem had Wilders gehoopt dat de motie ook de VVD verder zou verdelen. De Kamer moest hoofdelijk stemmen. Als Rita Verdonk, fel tegen dubbele nationaliteiten, had meegestemd met de PVV, had de VVD een groot probleem gehad. Maar Verdonk stemde tegen.