Limburg wil naar hoge versnelling

Limburg wil vooruit, maar botst daarbij tegen de nationale grenzen aan.

Eigen initiatief in de Europese regio blijkt te lonen: ‘We zijn alvast begonnen’.

Als het aan Rijkswaterstaat en NS had gelegen was de spoorbrug over de Maas op het ‘dode’ spoor tussen Maastricht en het Belgische Lanaken al gesloopt. „Maar wij zeiden dat de spoorlijn toekomst heeft’’, zegt Edward de Vries, regiodirecteur van papiermultinational Sappi met productievestigingen aan weerszijden van de grens. De spoorlijn wordt nu met Vlaams en Limburgs geld gerevitaliseerd.

Er moest ook provinciaal en lokaal geld aan te pas komen om Maastricht te verzekeren van een geregelde passagierstrein naar Luik voor aansluiting op de hogesnelheidslijn. Ook de pendeltrein (‘Euregiobahn’) Heerlen-Aken kreeg regionale financiering. „Het heeft allemaal met nationaal denken te maken’’, zegt de Limburgse gouverneur (commissaris der koningin) Léon Frissen. „Je loopt als grensregio al snel tegen allerlei obstakels op.’’

Dat merkte ook directeur Gosse Boxhoorn van zonnecellenfabrikant Solland Solar, dat tussen Heerlen en Aken op het grensoverschrijdende bedrijventerrein Avantis is gevestigd. Hij moest bij de bouw een productielijn zo draaien dat deze niet meer deels op Duits grondgebied stond. „Anders kon ik geen Nederlandse subsidie krijgen’’, zegt Boxhoorn.

Op hetzelfde bedrijventerrein zijn de Zuid-Limburgse en Akense Kamers van Koophandel in één gebouw ondergebracht om de onderlinge samenwerking verder te versterken. „Maar onze Duitse collega’s kunnen hier niet permanent werken’’, zegt Euregio-coördinator van de Zuid-Limburgse handelskamer, Saskia Gorgels. „Als ze meer dan 183 dagen per jaar komen, ontstaan er problemen met de sociale en ziektekostenverzekeringen.’’ Een fusieplan van de beide handelskamers, die het grensoverschrijdend ondernemerschap willen stimuleren, stuitte op een veto van Economische Zaken.

Hoe hardnekkig grenzen kunnen zijn, merkte ook directeur Lex Verzylbergh van woningcorporatie Servatius. Deze kreeg enkele jaren geleden een boete van 2,6 miljoen euro van toenmalig minister Dekker (VROM), omdat woningen buiten Nederland, in Luik, waren gebouwd. De rechter stelde de minister op grond van het Europese Verdrag in het ongelijk. Als de Raad van State binnenkort in hoger beroep ook zo oordeelt, gaat woningcorporatie Servatius in Lanaken bouwen. „De woningmarkt houdt toch niet op bij de grens in Maastricht’’, vindt Verzylbergh.

Limburgse bestuurders en ook de particuliere sector wachten volgens gouverneur Frissen niet langer op wat hij „hindermachtjes in Den Haag’’ noemt. In 2005 boden provincie- en gemeentebestuurders op het Haagse Binnenhof de economische ‘Versnellingsagenda 2012’ aan. Hun wat provocerende motto: ‘We zijn alvast begonnen’. Uitvoering van de ambitieuze agenda moet Limburg in 2012 een ‘internationale sleutelpositie’ krijgen in vier sectoren: agro/voeding, innovatieve gezondheidszorg, nieuwe energie, en chemie.

De Limburgse ambities zijn in Den Haag niet onopgemerkt gebleven. „Ik zeg niet dat er niks gebeurt’’, zegt gouverneur Frissen. „Maar je moet het allemaal voor de poorten van de hel wegslepen.” De Miljoenennota van vorig jaar leidde in Limburg alvast tot enige vreugde, omdat 150 miljoen euro werd uitgetrokken voor een groot project voor moleculaire geneeskunde, waarin ook de Universiteit Maastricht participeert. Hiermee werd een deel van de Versnellingsagenda gehonoreerd.

Verder is het vooral op Limburgse aandrang mogelijk geworden dat het midden- en kleinbedrijf met kennisvouchers voor innovatie ook aanklopt bij kennisinstellingen in Vlaanderen of Duitsland. Zo kunnen Limburgse ondernemers profiteren van bijvoorbeeld de kennis bij de hoog aangeschreven Technische Hogeschool in Aken of de Universiteit Leuven. En vorig jaar werd na jarenlang bakkeleien met Den Haag een akkoord bereikt over een tunnel onder Maastricht voor de A2.

Voor inwilliging van de rest van het Limburgse wensenlijstje – tientallen miljoenen aan subsidies voor de andere prioriteiten in de Versnellingsagenda – moet Limburg hopen op het nieuwe kabinet Balkenende IV.

Maar ten minste zo belangrijk is volgens Frissen dat Limburg meer speelruimte krijgt voor grensoverschrijdende samenwerking met de nabijgelegen regio’s in België en Duitsland, omdat nationale wetgeving nu te belemmerend werkt. De bestaande Euregio Maas-Rijn, waarin Limburg samenwerkt met grensregio’s op gebied van veiligheid, onderwijs en cultuur, is volgens Frissen een „processie van Echternach: twee stappen vooruit, één achteruit’’. Dat komt vooral door het grote aantal deelnemers: Limburg, regio Aken, provincie Luik, provincie Belgisch Limburg en Duitstalig België. Frissen wil daarom een „versnelling’’ van de bilaterale samenwerking met Belgisch Limburg en de regio Aken. „Het moet niet alleen maar via de nationale overheden blijven gaan’’, onderstreept hij.

Zo pleit de Limburgse gouverneur ervoor dat grensregio’s en -gemeenten in twee landen bevoegdheden kunnen delen, waarvoor nationale overheden juridische ruimte moeten bieden. Dan zouden infrastructurele projecten, toeristische projecten en aanleg van bedrijventerreinen in grensregio’s veel gemakkelijker worden, omdat kan worden volstaan met gemeenschappelijke planologische besluiten en vergunningen. Ook inzet van arbeidspotentieel en dus kennispotentieel van over de grens zou eenvoudiger moeten worden door belemmeringen op gebied van sociale verzekeringen en pensioenregels weg te nemen. Vooral voor het snel vergrijzende Limburg is dat volgens de gouverneur van kapitaal belang. Het zou de grensoverschrijdende economische ontwikkeling enorm stimuleren. Frissen spreekt van Limburg als een „Europese proeftuin’’.

Hij vindt zijn Belgisch-Limburgse collega Steve Stevaert aan zijn kant. Beiden werken aan een ‘Charter voor Limburg’ over samenwerkingsprojecten. Stevaert pleit voor „gebieden sui generis’’ in de grensstreek. Beide gouverneurs denken aan bedrijventerreinen waar ondernemingen volledig vrije keuze hebben om de regels van het ene of het andere landen te kiezen. Nu geldt die keuzevrijheid op Avantis (Heerlen/Aken) alleen belastingregels. Stevaert wijst op de ontwikkeling van het bedrijventerrein in Lanaken, waar zowel Belgisch- als Nederlands-Limburg sterk bij gebaat zijn. Eerder pleitte hij al voor een lightrail Maastricht-Lanaken-Hasselt. „Lanaken is eigenlijk uitbreidingsgebied voor Maastricht dat geen ruimte meer heeft’’, zegt Stevaert.

Binnen enkele maanden moet een commissie onder leiding van MKB-voorzitter Loek Hermans adviseren over een ‘internationaliseringsagenda’. De zegen van Brussel hebben de initiatiefnemers in elk geval. De subsidies voor ‘Europese Territoriale Samenwerking’ stijgen in de periode 2007-2013 voor de Euregio Maas-Rijn met 19 miljoen euro naar 72 miljoen.