Immigrant wordt onmisbaar op arbeidsmarkt EU

Nederland en andere EU-landen hebben in de toekomst meer arbeidsmigranten nodig, zo blijkt uit nieuw onderzoek. „Die machinebankwerker ga je ook nodig hebben.”

De conclusie van Ernest Berkhout is helder: willen de Europese landen economisch gezien niet achterop raken, dan moeten zij meer werknemers van buiten hun grenzen halen. „Meer immigratie is absoluut nodig.”

In een gisteren gepubliceerd rapport schetst Berkhout (34), onderzoeker bij SEO Economisch Onderzoek, de dreigende werknemerstekorten in de Europese Unie in 2050. Zonder wijzigingen van het arbeidsmarktbeleid zullen vergrijzing en dalende geboortecijfers binnen een halve eeuw leiden tot een tekort van 32 miljoen werknemers, waarschuwt hij. Nu werken er in de hele EU bijna 200 miljoen mensen. De gevolgen van een dergelijk tekort laten zich raden: afnemende slagkracht in de economische strijd met concurrenten als China en de Verenigde Staten. Relatief minder welvaart, kortom.

Eén manier om dit scenario af te wenden is het verhogen van de arbeidsproductiviteit. Maar zo’n groot personeelstekort valt niet te compenseren met langer doorwerken alleen, weet ook Berkhout. Daarom is arbeidsimmigratie „simpelweg een noodzaak”.

Nederland heeft volgens de prognoses vanaf nu een immigratieoverschot nodig van gemiddeld 30.000 mensen per jaar. Veranderen we niets, dan zal onze economie in 2050 met een tekort zitten van bijna 275.000 werknemers, zo’n 3 procent van het huidige aantal werkenden – wat overigens nog relatief gunstig is, vergeleken met landen als Duitsland en Spanje.

De politieke implicatie van deze boodschap is helder, zegt Berkhout: wil Nederland dit scenario voorkomen, dan zal het zijn immigratiebeleid moeten aanpassen. In 2001, voor de invoering van de immigratiewetgeving van de eerste kabinetten-Balkenende, kwamen er 56.000 mensen meer Nederland binnen dan er vertrokken. In 2005 daarentegen was sprake van een een vertrekoverschot van 23.000 personen. Berkhout: „Als we de komende veertig jaar het beleid van Verdonk voortzetten, zullen we natuurlijk met een veel groter tekort zitten. Maar dat verwacht ik eerlijk gezegd niet.” Zou Nederland vanaf nu geen enkele immi- én emigratie meer kennen, dan loopt het werknemerstekort in 2050 op tot anderhalf miljoen.

Berkhout erkent dat zo’n omvangrijke instroom van nieuwkomers anders verwerkt zou moeten worden dan de gastarbeiders in de vorige eeuw. „We zouden de grote aantallen immigranten in overeenstemming moeten brengen met het sociale voorzieningenstelsel. Dat hebben we destijds niet gedaan.” Maar, benadrukt Berkhout, datzelfde stelsel zal voor zijn voortbestaan mede afhankelijk worden van deze immigranten.

De onderzoeker denkt bovendien dat de eventuele nieuwkomers niet net zo massaal hier zouden blijven als de eerste generatie Turkse en Marokkaanse gastarbeiders. „Zie de Spaanse en Italiaanse gastarbeiders, die gingen terug. In de jaren tachtig groeide de economie daar, ze werden ook lid van de EU. Het waren altijd emigratielanden, nu zijn het zelf immigratielanden.” Dezelfde trend verwacht hij bij Oost-Europeanen die sinds de EU-uitbreiding naar West-Europa zijn getrokken voor werk. „Als de economische groei in Oost-Europa verder doorzet, zal er minder reden zijn voor mensen daar om hierheen te komen. Veel Polen werken ook nu al als seizoensarbeider.”

Om deze reden vindt Berkhout het goed dat steeds meer beleidsmakers, onder meer bij de Europese Commissie, nadenken over systemen voor tijdelijke migratie, bijvoorbeeld via periodieke werkvisa.

De bevindingen van SEO komen een week nadat de Sociaal-Economische Raad had geadviseerd om de toelatingseisen voor kennismigranten te versoepelen. Want, stelt de SER, hoog opgeleide migranten zijn nodig hier. „Uiteraard spreekt de strekking van het advies me aan”, zegt Berkhout. „Maar het begrip ‘kennismigrant’ vind ik wel een beetje een containerbegrip. Het wekt ook de indruk dat we alleen hooggeschoolden nodig hebben. Maar die machinebankwerker ga je ook nodig hebben, net als de Roemeense verpleegster die Nederlands spreekt.”