Nederland is goed in water, niet in telecom

Europese landen lopen elkaar vaak voor de voeten bij ontwikkelingssamenwerking.

Dat moet anders, vindt de Europese Commissie. Ieder moet doen waar hij goed in is.

Een kind in de Democratische Republiek Congo eet dankzij voedselhulp. Foto AFP A young boy eats at a nutritional centre during the visit of the Executive Director of the World Food Programme (WFP) James Morris, UNICEF Executive's director Ann Veneman, and the High Commissioner of the UN Refugee Agency (UNHCR) Antonio Guterres in Kinshasa, 26 February 2006. Morris, Veneman and Guterres are in Kinshasa to mark their first stop of their tour around the African Great Lakes region. AFP PHOTO / LIONEL HEALING AFP

In Tanzania werden vorig jaar zeshonderd ontwikkelingsprojecten uitgevoerd ter verbetering van de volksgezondheid. Allemaal met een beperkt budget van minder dan één miljoen euro. Het gebrekkige Tanzaniaanse overheidsapparaat zag zich voor de onmogelijke taak gesteld met alle betrokken organisaties en donorlanden contact te onderhouden en de hulp in goede banen te leiden.

Eurocommissaris Louis Michel (Ontwikkelingssamenwerking) schat dan ook dat een kwart van de Europese ontwikkelingshulp wordt verkwist door overlappingen en onnodige administratiekosten. Om daar wat aan te doen, presenteert de Europese Commissie vandaag een vrijwillige gedragscode voor de EU en haar lidstaten. Ongeveer 10 procent van de Europese ontwikkelingshulp wordt door de EU besteed, de rest door de lidstaten. In de gedragscode wordt een aantal basisprincipes voorgesteld waaraan alle Europese hulp zou moeten voldoen. Een daarvan is dat een lidstaat alleen helpt in een sector, bijvoorbeeld onderwijs, als die lidstaat daar bijzondere expertise voor bezit.

Een ander principe is, dat het ontvangende land bepaalt waaraan het ontwikkelingsgeld wordt besteed. Effectieve besteding van Europese ontwikkelingshulp moet de Millenniumdoelen (zie inzet) van de Verenigde Naties dichterbij brengen. Maar kan een vrijwillige gedragscode verbetering brengen? „Ik denk dat het minstens tien jaar duurt voordat er echt iets verandert”, zegt Paul Engel, directeur van ECDPM. Deze organisatie richt zich op de ontwikkelingsrelatie tussen de voormalige Europese koloniën en Europa. „Toch is deze code erg belangrijk. Ooit moet de eerste stap worden gezet om het debat over een duidelijke taakverdeling bij Europese hulp aan te zwengelen. Zo is Nederland goed in waterbeleid en ontwikkeling van de landbouw. Maar je kunt je afvragen of wij ons ook bezig moeten houden met de telecomsector, waar Zweden verder lijkt.”

Maar nog voordat de gedragscode is uitgebracht, klinkt er vanuit het Europees Parlement al forse kritiek. Europarlementariër Max van den Berg (PvdA) vindt dat de Europese Commissie zich veel te naïef opstelt ten opzichte van de ontwikkelingslanden. Van den Berg: „De ontvangende landen laten bepalen waaraan het geld wordt besteed, zal vaak verkeerd uitpakken. Als je dat aan president Museveni van Oeganda overlaat, heb je kans dat hij er straaljagers van koopt in plaats van condooms.” Engel van ECDPM erkent de zorgen van Van den Berg, ,,maar er wordt door donoren hard aan gewerkt om dat soort zaken te voorkomen.” „De enige manier om uiteindelijk resultaat te boeken, is toch in die landen bij te dragen aan de ontwikkeling van een verantwoordelijke overheid. Anders blijf je voor sinterklaas spelen”, aldus Engel. Van den Berg vindt ook dat in de gedragscode onvoldoende duidelijk wordt wanneer de Commissie hulp coördineert en wanneer de lidstaten dit zelf moeten doen.

Minister Bert Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) wil niet vóór publicatie reageren op de gedragscode, maar zegt te hopen dat die onder andere voortbouwt op positieve ervaringen die Nederland in Zambia opdeed. Daar nam de overheid het voortouw om per sector nog maar met één donorland contact te onderhouden. „Nederland steunt Zambia bij de ontwikkeling van het onderwijs, de gezondheidszorg en de private sector. In het onderwijs en de private sector heeft Nederland de leiding en voert Zambia alleen overleg met Nederlandse delegaties. In de gezondheidszorg ligt de leiding bij Zweden en betaalt Nederland alleen mee’’, aldus een woordvoerder.

Rectificatie / Gerectificeerd

In de graphic bij het artikel Nederland is goed in water, niet in telecom (28 februari, pagina 10) is sprake van miljoenen euro, waar het miljarden moet zijn. De cijfers zijn van 2004.