Hoe de kerk van Rome al ’t kwaad toedekt

Deliver us from Evil. Regie: Amy Berg. In: Tuschinski, Amsterdam; Lux, Nijmegen.

Deliver us from evil betekent Verlos ons van het kwaad. Dat is maar de helft van de christelijke smeekbede aan God: ‘Leid ons niet in verzoeking en verlos ons van het kwaad’. De documentaire van Amy Berg neemt alleen het tweede deel van de bezweringsformule, hoewel de verzoeking er een grote plaats in inneemt. Die keuze is tekenend voor de film. Ingehouden woede is er de motor van, de slachtoffers er gekoesterd en de wereld moet er worden verlost van de daders – een overzichtelijke tweedeling.

Deliver us from Evil volgt het spoor van vernieling dat de vriendelijk ogende ex-priester Oliver O’Grady achterliet in de parochies die hij onder zijn hoede heeft gehad. In de jaren zeventig, tachtig en begin negentig van de vorige eeuw vergreep hij zich daar aan tientallen kinderen van zijn parochianen. In 1976 had hij de kerkelijke autoriteiten al van zijn onweerstaanbare neiging op de hoogte gebracht. Het enige dat het bisdom deed was hem een paar kilometer verderop aanstellen.

In een reeks zeer terzake aandoende interviews worden dader, slachtoffers en hun ouders gehoord. Aangezien de katholieke kerk niet wilde meewerken, gebruikt Berg video-opnamen van verhoren van verantwoordelijke bisschoppen en kardinaal Mahony van Los Angeles. Om maar met die laatste te beginnen: dat is een dankbare schurk die draait en liegt onder de hoede van een onzichtbare advocaat.

De slachtoffers en hun familieleden zijn een hoop ellende. Hun wereld is in elkaar gestort, zoals de vader van de misbruikte Nancy herhaaldelijk zegt. Niet alleen heeft O’Grady hun dochter van haar vijfde tot en met haar twaalfde jaar regelmatig misbruikt, hij was ook nog eens hun zielenherder. Door die ene onthulling in 1993 is de herinnering aan de jeugd van hun kind verwoest, maar ook hun levenslange vertrouwen in het ware geloof geschonden. Zoals een andere vader zegt: „Ik was katholiek. Dus als ik een man met een witte boord zag, vertrouwde ik hem.”

Zulke opmerkingen over de mentaliteit van de gewone gelovigen vormen de onderstroom van Deliver us from Evil, maar ze zijn misschien nog wel interessanter dan de hoofdlijn, waarvan de toon steeds luider beschuldigend wordt: de katholieke kerk offert de misbruikte kinderen (die zichzelf survivors gaan noemen) op aan haar eigen bella figura en aan de machtshonger van prelaten als Mahony.