Globalisering in Drachten

De scheerapparatenfabriek van Philips in Drachten heet nu kenniscentrum. De fabriek richt zich nu vooral op ontwikkeling. In China maakt Philips al bijna twee keer zoveel apparaten. China is bovendien goed voor eenderde van de afzet.

De PSV-shaver die is uitgedost in de roodwitte kleuren van de Eindhovense voetbalclub. Het kleuriger maken van scheerapparaten is afgekeken van de mobiele telefoons. De techniek is door Philips zelf ontwikkeld. Foto Philips packing philips PSV shaver Philips

Helemaal aan het eind van de assemblagelijn van scheerapparaten zijn plotseling de vrouwen in de meerderheid. Snel schroeven zij de laatste losse onderdelen op de apparaten die net daarvoor door een robot in elkaar zijn gezet en pakken ze die in. Nu, in het laagseizoen, draaien er bij Philips in Drachten twee productielijnen met twee ploegen en werken er 110 mensen aan de assemblage. Over een half jaar komen daar 350 uitzendkrachten bij, want dan moet de fabriek 24 uur per dag vijf dagen per week op volle toeren draaien om voldoende te kunnen leveren voor de feestdagen. Dan worden de meeste scheerapparaten verkocht. Maar om assemblage draait het niet in de scheerapparatenfabriek in Drachten. Niet meer. Dat doet Philips nu in China. Van de 21 miljoen scheerapparaten die het concern jaarlijks produceert komen er 8 miljoen uit Drachten en 13 miljoen uit Zhuhai, in de zuidoostelijke provincie Guangdong. Daar zijn de vingervlugge medewerkers goedkoper dan de Friese ‘famkes van Philips’.

Toch heeft Philips in de afgelopen drie jaar 150 miljoen euro in Drachten geïnvesteerd. En dat in een periode dat Philips in Nederland fabrieken sluit, productie verplaatst of arbeidsplaatsen schrapt.

In de Friese plaats zit sinds 1950 het hoofdkwartier voor de scheerapparaten, die sinds begin dit jaar geen Philishaves meer mogen heten. Aan de rand van Drachten op een terrein van 275.000 vierkante meter ligt het complex waar Philips niet alleen produceert, maar ook ontwikkelt. Philips maakt daar hoogtechnologische componenten, die ze in China niet kunnen maken. Daarbij gaat het vooral om de scheerkoppen en scheerkappen.

De kappen moeten soepel en comfortabel langs kaken en kin glijden, terwijl de haartjes in de groefjes, gleufjes en gaatjes verdwijnen waar ze zo diep mogelijk worden afgesneden. Daarvoor is door Philips de productietechnologie van het volautomatisch elektrochemisch frezen ontwikkeld. Deze techniek waarborgt dat de fabriek niet snel uit Friesland zal verdwijnen. „Niet omdat we bang zijn dat de kennis naar China weg lekt”, zegt Robert Smits, directeur van de scheerapparaten en andere ‘persoonlijke verzorgingsartikelen’ bij Philips. „De fabriek in China is van onszelf en we hebben daar de kennis goed afgeschermd. Maar je kunt er niet de mensen krijgen die het technisch niveau hebben van de mensen hier.”

Sommige delen van de fabriek in Drachten zijn nog leeg en met een rood-wit lint afgescheiden. „Daar komen nieuwe productielijnen voor een nieuwe innovatief scheerapparaat, dat later dit jaar op de markt komt”, zegt Konijnenberg. Maar geheimzinnigheid is troef bij Philips wat de innovatie zal zijn. Bij de jaarcijfers werd er door de top al wel hoog over opgegeven. „Dit is een innovatie die zowel de droge als de natte scheerder zal verrassen”, zei Philips-topman Gerard Kleisterlee in januari.

Ook de fabriek in Drachten, die bijna alles van het scheerapparaat ooit allemaal zelf maakte, is natuurlijk niet aan de uitbestedingsdrang ontsnapt. In de afgelopen decennia zijn meer en meer onderdelen aan toeleveranciers uitbesteed die dat net zo goed of zelfs beter kunnen. Zoals de productie van de motortjes die iedereen volgens Smits kan maken. „Nu doen we dat nog voor een klein gedeelte in onze fabriek in Drachten, maar nieuwe generaties besteden we al uit. Je kunt je er niet mee onderscheiden, wij willen alleen nog doen waar we het beste in zijn”, zegt hij.

Aan verlies aan arbeidsplaatsen is zodoende ook Drachten niet ontsnapt. Zo waren er twee jaar geleden nog spanningen met de vakbonden over een sociaal plan voor 350 mensen die gedwongen werden te vertrekken. Er werken nu 1.400 mensen in vaste dienst. „Wij blijven de grootste werkgever in de regio”, zegt fabrieksdirecteur Jan Konijnenberg.

Philips Drachten heet nu een ‘kenniscentrum’. Naast de fabriek is doelbewust een gloednieuw onderzoekscentrum gebouwd. Daar wordt de technologie van het elektrochemisch frezen verder verfijnd. Ook wordt er onderzoek gedaan naar laserscheren, waarvoor de fundamenten bij Philips Research in Eindhoven zijn gelegd. In de toekomst komen er apparaten waarbij een laserstraal de baardhaar door zal schieten. In het onderzoekscentrum is ook een dunne kunststoffolie ontwikkeld, waarmee makkelijk verschillende uitdossingen van de scheerapparaten gemaakt kunnen worden waardoor het traditionele zwart en wit in ras tempo verdwijnt. Het idee is afgekeken van mobiele telefoontjes, waarbij hetzelfde apparaat in allerlei kleuren kan worden gekocht. Maar de fabrikanten die produceren voor de mobieltjes zijn niet ingericht op de ingewikkelde vormen en buigingen die een scheerapparaat heeft om alle lijnen van het hoofd te kunnen volgen. Dus heeft Philips zelf een techniek ontwikkeld, waardoor het nu mogelijk is om scheerapparaten in kleine oplages te maken.

Smits en Konijnenberg laten de PSV-shaver zien die is uitgedost in de rood-witte kleuren van de Eindhovense voetbalclub. De volgende stap is met verschillende materialen te werken, bijvoorbeeld een heel zacht laagje of juist een met flinke ribbels. De folie wordt aangeleverd door een toeleverancier en wordt in Drachten door een robot op het scheerapparaat geplaatst. Smits: „Hierdoor kunnen we steeds nieuwe lijnen op de markt brengen zonder dat daar steeds grote innovaties voor nodig zijn.”

En dat moet allemaal zorgen voor groei. Drie jaar geleden maakte Philips nog veel winst met zijn scheerapparaten, maar de groei was eruit bij de grootste scheerapparatenfabrikant van de wereld. De investering van 150 miljoen euro in Drachten is gedaan om dat te veranderen. In 2005 groeide de verkoop alweer met 8 procent, in het afgelopen jaar met 15 procent.

China is in dat opzicht weer belangrijk. Nu wordt in China al eenderde van alle Philips-scheerapparaten verkocht, en Smits verwacht dat het aandeel alleen maar zal groeien. „Over vijf tot tien jaar zou China onze grootste markt kunnen zijn. Dan móét je daar wel produceren.”

    • Daan van Lent