Wijze van vaststellen identiteit asielzoeker riskant

Uitgeprocedeerde asielzoekers lopen risico’s door de wijze waarop de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) hen aan vertegenwoordigers van het land van herkomst ‘presenteert’ om de juiste identiteit vast te stellen. Zo weet de asielzoeker niet welke informatie is verstrekt aan deze vertegenwoordigers en kan hij daardoor ook niet inschatten welke risico’s hij loopt.

Dat blijkt uit onderzoek van de Nationale ombudsman, Alex Brenninkmeijer. Hij maakte vandaag de resultaten bekend van zijn studie naar de presentatie van uitgeprocedeerde asielzoekers voor hun uitzetting. Wanneer uitgeprocedeerde asielzoekers niet kunnen terugkeren naar het land van herkomst omdat zij geen identiteitspapieren hebben, presenteert de IND (inmiddels de Dienst Terugkeer en Vertrek) hen aan vertegenwoordigers van het land van herkomst. Deze vertegenwoordigers, meestal medewerkers van ambassades, stellen dan alsnog de identiteit en nationaliteit van de mensen vast en verzorgen de benodigde reispapieren. In 2006 zijn in totaal ruim 3.000 mensen gepresenteerd, waarvan 1.000 uitgeprocedeerde asielzoekers.

De ombudsman adviseert dat er altijd een Nederlandse ambtenaar en zo nodig een tolk bij de presentatie aanwezig is. Nu is het zo dat er soms geen Nederlandse ambtenaar het gesprek volgt en dus niet kan inschatten of het fatsoenlijk verloopt. Soms is er wel een ambtenaar aanwezig maar spreekt hij de taal niet. Verder vindt Brenninkmeijer dat de uitgeprocedeerde asielzoeker van te voren precies moet horen welke informatie Nederland aan de autoriteiten van het land van herkomst heeft verstrekt en hoe de presentatie zal verlopen (rechten en plichten en de aanwezigheid van derden).

Uit het onderzoek van Brenninkmeijer blijkt niet dat voormalige asielzoekers gevaar lopen doordat tijdens de presentaties gevoelige informatie is verstrekt. Dat komt ook doordat Nederland teruggekeerde asielzoekers niet volgt en dus ook niet weet hoe het ze vergaat. Het onderzoek van de Nationale ombudsman toont wel aan dat door de manier waarop presentaties op dit moment gebeuren gevoelens van angst en onzekerheid kunnen ontstaan.

Aanleiding voor het onderzoek waren vier individuele klachten en een verzoek van Vluchtelingenwerk Nederland om de omstandigheden waaronder de presenties plaatsvinden te bekijken. De klachten hadden betrekking op het verstrekken van vertrouwelijke informatie aan het land van herkomst. Het onderzoek van de Nationale ombudsman richtte zich op de manier waarop de presentaties van asielzoekers uit Armenië, Azerbeidzjan en Syrië plaatshebben en de manier waarop de IND ex-asielzoekers over de presentatie informeert.