Verwijder jezelf uit deze wereld, wees subliem!

Het Nationale Ballet danst het klassieke ‘La Bayadère’.

Een sprookje vol passie, liefde, jaloezie en misdaad.

Igone de Jongh is Nikiya in ‘La Bayadère’. Foto Angela Sterling Sterling, Angela

„Alle zogenaamd eigentijdse balletten verdwijnen vanzelf weer, terwijl de klassieken blijven. En waarom?” De Russische choreografe Natalia Makarova geeft zelf het antwoord: „Omdat mensen verhalen willen horen, ze willen worden meegesleept op een emotioneel en spiritueel avontuur.”

Het Nationale Ballet danst het klassieke balletsprookje La Bayadère, in de uitvoering van de 66-jarige Makarova. „Het verhaal van La Bayadère kan iedereen volgen, en het bevat alle grote thema’s: passie, liefde, jaloezie, misdaad, straf. De ideale liefde tussen hoofdpersonen Nikiya en Solor bestaat alleen dáár...” Makarova wijst omhoog. „Ze moeten er heel lang op wachten. Zo is het in het echt ook. Aardse liefde vertoont altijd grote gebreken.”

La Bayadère is een van oorsprong Russisch ballet uit 1877. In 1974, vier jaar nadat de toenmalige sterballerina Makarova tijdens een tournee van het Kirov Ballet besloot om de Sovjet-Unie te ontvluchten en in het Westen te blijven, presenteerde ze met het American Ballet Theatre in New York de groepsscène ‘Kingdom of the Shades’ (Het Schimmenrijk), een fragment uit La Bayadère.

Critici en publiek waren verbluft. „Elk meisje op het podium lijkt zich bewust van de spectaculaire vooruitgang die ze maakt”, juichte de danscritica van tijdschrift The New Yorker. Makarova, die als danseres ook geprezen werd om haar inlevingsvermogen, had leven in het ensemble geblazen. Zes jaar later danste de groep het hele ballet, waarin een Indiase tempel en tulbanden de klassieke passen een exotisch tintje geven.

Makarova was deze maand in Amsterdam om haar versie van het stuk in te studeren met Het Nationale Ballet. Het ging tien dagen geleden in première, en kreeg juichende recensies. La Bayadère is nog tot en met volgende week dinsdag te zien.

Tijdens de laatste gewone repetitie voor de generale, op een dinsdagmiddag, zit Makarova stil in de zaal, met naast zich Ted Brandsen, directeur van de groep. Op het podium gaat het lelijk mis: middenin de pas de deux van de Indiase tempeldanseres Nikiya en haar grote liefde, de krijger Solor, gaat de ballerina door haar voet. Ze moet stoppen, ze grijpt hem, haar gezicht vertrokken van pijn. Solor stapt opzij en wacht, handen in de zij.

Deze Nikiya maakt deel uit van de tweede cast, en ze wil per se doorgaan. Haar voetblessure kent ze, zegt ze, die speelt op en verdwijnt weer. Maar haar rol heeft ze nog niet eerder met het orkest kunnen doornemen. Ted Brandsen besluit om haar te laten dansen. „Ik herken haar houding”, zegt hij. „Ik heb zelf ook met blessures gedanst, vroeger. Je weet precies waar je wilt komen, dus negeer je de pijn totdat je er bent. En deze danseres vertrouw ik. Ze kent zichzelf. Ze gaat straks wel naar de dokter.”

Makarova ziet het iets anders. „Achteraf denk ik wel eens: ik had beter naar mijn lichaam moeten luisteren, dan had ik minder last gehad van blessures. Maar het ballet stelt nu eenmaal hoge eisen, en dansers zijn fanatiek. We zijn perfectionisten. Dit gezelschap heeft te weinig solisten, vind ik. Ze worden te vaak gebruikt.”

Bij het coachen van de dansers van Het Nationale Ballet, dat ze prijst als een „professioneel gezelschap”, concentreerde Makarova zich op de dramatische invulling van de rollen. „Elke goede danser is ook een acteur”, zegt ze. „Voor de scène van Het Schimmenrijk zei ik tegen het corps de ballet: neem afstand, verwijder jezelf uit deze wereld, wees subliem. Dat lukt al door je blik nét iets boven de horizon te richten, en elk oogcontact te vermijden. Zo kun je met het lichaam alles uitdrukken.”

‘La Bayadère’ door Het Nationale Ballet is nog tot en met dinsdag 6 maart in Het Muziektheater, Amsterdamwww.het-ballet.nl

    • Sandra Heerma van Voss