Srebrenica wás genocide

Servische militairen pleegden in 1995 in Srebrenica genocide.

Maar ‘Servië’ als zodanig niet, want de overheid zou niet de regie hebben gehad.

Een forensisch expert tracht een slachtoffer te identificeren van wat het Internationaal Hof omschrijft als de genocide in Srebrenica. Foto Reuters A forensic expert of the International Commission for Missing Persons (ICMP) holds a skull at the ICMP centre near Tuzla February 26, 2007 while trying to identify remains of a victim of a 1995 Srebrenica massacre. The highest U.N. court cleared Serbia on Monday of responsibility for genocide in Bosnia during the 1992-95 war, but said it had violated its obligation to prevent and punish genocide. REUTERS/Damir Sagolj (BOSNIA AND HERZEGOVINA) REUTERS

1 Is Servië onschuldig nu het niet eenduidig is veroordeeld wegens overtreding van het VN-verdrag tegen genocide?

Nee. Het Internationaal Gerechtshof zegt ook dat er substantieel bewijs is dat de gruwelijkheden in Bosnië en Herzegovina beschouwd kunnen worden als oorlogsmisdaden of misdaden tegen de menselijkheid. Alleen was het Hof niet bevoegd om Servië daarvoor te veroordelen. Het ging in deze procedure alleen over genocide volgens de strenge definitie van het betreffende VN-verdrag (zie de webverwijzing onder dit stuk).

2Waarom is het belangrijk dat er nu een gedeeltelijk veroordelend vonnis op basis van het VN-verdrag tegen genocide is?

Het Hof heeft nog nooit over dit vergrijp geoordeeld; ieder juridisch accent is dus interessant. De zaak ligt op de Balkan politiek zeer delicaat. Juridisch valt het grote belang op dat het Hof aan ‘specifieke opzet’ bij genocide toekent. Om te kunnen veroordelen moeten de daders het speciaal hebben gemunt op een specifiek definieerbare groep. De bedoeling om die groep te vernietigen moet worden bewezen.

Dat heet het ‘Wannsee-vereiste’, naar de conferentie waarop het Hitler-regime schriftelijk de moord op de Europese joden vastlegde. In Srebrenica was er volgens het Hof ook sprake van zo’n specifieke opzet. Voor het bewijs daarvan citeert het Hof uit vonnissen van het Joegoslavië-tribunaal tegen specifieke daders in de Srebrenica-enclave.

De overige moorden in Bosnië voldeden niet aan dat criterium. Dat waren ‘gewone’ misdaden. Het Hof noemt de moslims wel ‘systematische slachtoffers’ van mishandeling, verkrachting en foltering. „Maar het is niet bewezen dat die gruwelijkheden werden begaan met de specifieke bedoeling de beschermde groep geheel of gedeeltelijk te vernietigen.” Bij Srebrenica werden zo’n 8.000 mannen vermoord. In heel Bosnië-Herzegovina vielen tussen 1992 en 1995 zeker 100.000 doden.

3Waarom is Servië niet verantwoordelijk gehouden voor het medeplegen van of aanzetten tot genocide in Srebrenica, maar alleen voor het lichtere ‘niet voorkomen’ ervan?

Om direct aansprakelijk te zijn moest bewezen worden dat het legertje van generaal Mládic uit de ‘Republika Srbska’ rechtstreeks onder Belgrado viel. Of er moest tenminste sprake zijn van instructies en regie van Servië. Dat is onvoldoende bewezen. Het Hof rekent het de Servische overheid wel zwaar aan dat ze op de hoogte was van een ‘ernstig risico op genocide’ en de haat kende van Mládic tegen moslims. Servië beschikte over mogelijkheden om Mládic af te remmen, maar heeft dat niet gedaan.

4Wat betekent de conclusie, dat Servië onvoldoende deed om ‘Srebrenica’ te voorkomen, voor de rol van de Nederlandse VN’ers bij dit drama?

Niets, strikt genomen. In deze zaak klaagde Bosnië-Herzegovina buurland Servië-Montenegro aan. Nederland, noch VN-vredesmacht Unprofor waren daarin partij. Het feitenrelaas van het vonnis draait geheel om het handelen van de Bosnisch-Servische militairen: de moord op moslimmannen, de deportatie van vrouwen en de intimidatie van VN-militairen. Juridisch ligt de verantwoordelijkheid voor de genocide geheel bij Mládic en daarmee deels bij Servië.

5Waarom hoeft Servië geen schadeloosstelling te betalen?

Het Hof acht niet bewezen dat de genocide ook echt voorkomen zou zijn als Servië invloed op z’n bondgenoot had uitgeoefend. Wel wordt in een officiële verklaring vastgelegd dat Servië zich niet aan deze verplichting uit het VN-verdrag heeft gehouden. En dat het zo snel mogelijk Mládic aan het Joegoslavië-tribunaal moet uitleveren. Die verklaring heeft symbolische, dus politieke waarde en sterkt het Joegoslavië-tribunaal.

6Waarom wordt er nu een land veroordeeld en niet een individu zoals bij het Joegoslavië-tribunaal?

Het Internationaal Gerechtshof, dat zetelt in het Vredespaleis in Den Haag, is de rechtbank van de VN in kwesties tussen landen onderling. Vaak zijn het grensgeschillen, over de omvang van territoriale wateren of de afbakening van grondgebied. Landen melden in beginsel hun geschillen vrijwillig aan. Het Hof wordt in zo’n 300 verdragen of conventies aangewezen als rechtsprekend orgaan.

Bekijk het VN-verdrag tegen genocide: www.unhchr.ch/html/menu3/b/p_genoci.htm