Eerste Oscar- winnaar uit 1929 op dvd

DVD Sunrise Masters of Cinema, 1927. Regie: Friedrich Wilhelm Murnau. Met: Janet Gaynor, Charles Farrell, Margaret Livingston.

DVD Sunrise Masters of Cinema, 1927. Regie: Friedrich Wilhelm Murnau. Met: Janet Gaynor, Charles Farrell, Margaret Livingston.

Film

De Oscars kunnen glans geven aan de loopbaan van een acteur of een regisseur, maar omgekeerd winnen ze zelf ook aan prestige wanneer de juiste personen worden bekroond. Dat zoveel grote namen in het verleden de Academy Awards wonnen, is wat ze nu zo aantrekkelijk maakt; met zijn Oscar voor de regie van The Departed kreeg Martin Scorsese zondagavond eindelijk de waardering die eerder driemaal naar zijn voorbeeld John Ford ging.

Om het aanzien van de Oscars in stand te houden, is het dus belangrijk dat regelmatig meesterwerken winnen, en zo bekeken begon de Oscargeschiedenis goed. Tijdens de eerste uitreikingen, in 1929, triomfeerde Sunrise, een film die nog altijd als een hoogtepunt in de filmgeschiedenis geldt. In drie categorieën won het zwijgende melodrama van Friedrich Wilhelm Murnau, onder meer voor de beste actrice, Janet Gaynor – waarbij ook haar rollen in Seventh Heaven en Street Angel meetelden – en voor het beste camerawerk.

Dat is een opmerkelijke combinatie, want in de jaren twintig leken indrukwekkende fotografie en sterk spel elkaar vaak uit te sluiten. De Europese studio’s, waar de Duitser Murnau carrière had gemaakt, specialiseerden zich in belichting en decorontwerp. De Amerikaanse filmindustrie richtte zich daarentegen juist bij voorkeur op de ster. Sunrise was de film die de tegengestelde tendensen probeerde te ontstijgen.

Hoe dat moest toonde Murnau met vrijwel elk shot van zijn eerste Hollywoodproductie, waarin Charles Farrell als plattelandsman gedwongen wordt te kiezen tussen zijn echtgenote (Gaynor) en een vamp uit de grote stad (Livingston). Wanneer hij de femme fatale in beeld brengt, laat Murnau zijn camera eerst een lange, voorbereidende beweging maken, die de omgeving oproept waar zij met maximaal effect kan verschijnen. Vanuit het perspectief van de man wordt het bos getoond waar hij haar ’s nachts gaat ontmoeten. Het maanlicht laat het struikgewas glanzen en dan opeens staat ze voor hem, met een superieure blik. Veel meer dan een vrouw, de verleiding belichaamd. Op dezelfde manier wordt ook de goedheid en vriendelijkheid van Gaynor aangezet om van haar een archetype, een icoon, te maken, zoals alleen de stille film dat kon.

De derde Oscar kreeg Sunrise als een Unique and Artistic Production, een prijs die sindsdien niet meer werd uitgereikt – terecht, want als het meest volmaakte voorbeeld van de taal van de zwijgende cinema neemt de film inderdaad een unieke plaats in.

Rectificatie / Gerectificeerd

Bij de recensie van de dvd Sunrise (27 februari, pagina 24) staat dat het artikel van Mariska Graveland is. De recensie is geschreven door David Sneek.