Dr. Phil, de Odyssee, ‘Lost’ en Tolstoi

Schrijfster Nicolien Mizee geeft een cursus ‘Verhalen schrijven’ aan de Volksuniversiteit. Ze laat zich inspireren door haar leerlingen.

„En dit voorbeeld van een uitgesproken tragische situatie”, zeg ik, „heb ik uit de Dr. Phil Show.”

Mijn klas legt de pen neer.

„Dr. Phil!” roept Johan. „Daar geloof je toch niet in?”

Geloven? Moet ik geloven in Dokter Phil, in God, in de Rijdende Rechter? Ik kijk er naar en denk er het mijne van, dat is genoeg.

Maar mijn leerlingen willen beslist weten of ik wel of niet in Dr. Phil geloof. Misschien ben ik iemand anders dan ze dachten en hebben ze al die weken de verkeerde vertrouwd.

„Mag ik jullie ook iets vragen? Wie heeft er wel eens iets van Shakespeare gelezen? Schopenhauer, Elsschot, Tolstoj?”

Niemand.

„Maar als ik Elsschot of Tolstoj citeer, maken jullie wél aantekeningen. Dus iets wat je niet kent, is goed, en iets wat je wel kent, is niet goed. Hoe zit dat?”

„Dr. Phil is zo Amerikááns!”

„Amerika heeft het meeste succes en de meeste Nobelprijswinnaars”, zeg ik. „Als ik met een voorbeeld uit de serie Lost kom, beginnen jullie te lachen. Als ik met hetzelfde voorbeeld uit de Odyssee of Robinson Crusoe kom, schrijven jullie het direct op. Wat is het verschil?”

Roeland haalt zijn schouders op. „Ze gaan op school echt niet tegen je zeggen dat je naar Lost of Dokter Phil moet kijken. Dat doe je vanzelf al. Dus ze laten je juist de boeken lezen die je zelf nooit zou kiezen. Echte kunst is uitgezocht door andere mensen en is oud en saai en moeilijk.”

„Jullie zijn gedresseerd”, zeg ik. „Jullie laten je voorschrijven wat kunst is en wat niet, zoals gelovigen zich de bijbel laten uitleggen door een priester. Kunnen jullie niet zelf bedenken wat je ervan vindt? In Dr. Phil zie je alle verhalen voorbijkomen die er bestaan. En in Lost ook.

,,Zo heel veel verhalen zijn er trouwens niet. W.F. Hermans zei al dat elke roman een variatie op de graallegende is. De mens lijdt en zoekt verlossing. Alles is al duizend keer verteld en wij proberen het opnieuw, op onze eigen manier. Geloven of niet geloven, hoge en lage kunst, daar hebben we hier allemaal niets mee te maken. Het gaat er alleen maar om, zoals Dr. Phil zegt: Is it working for you? Huiswerk voor de volgende week: beschrijf een eerste keer. Kaviaar eten, in de modder vallen, gordijnen ophangen, zie maar. Gebruik vier van je vijf zintuigen. Niet langer dan één A-viertje. Zet ’m op. En jongens: lees eens een goed boek. Anna Karenina van Tolstoj, of Kees de Jongen van Theo Thijssen. Want dat zijn echt prachtige boeken, en je leert er van.”

De klas stommelt naar buiten en ik veeg het bord schoon.

Irene blijft nog even dralen. Ze zegt: „Ik kijk ook elke dag naar Dr. Phil.”

„Ik dróóm wel eens van Dr. Phil”, fluister ik. „En weet je: in mijn dromen kan Dr. Phil Néderlands praten. Met een accent, maar toch. Irene, mocht je van hem dromen, vergeet het niet: Phil verstaat álles.”