Beatrix bewijst eer aan Atatürk Genocide blijft waarschijnlijk onbesproken

Hoewel de twee landen al sinds 1612 betrekkingen onderhouden, brengt voor het eerst in de geschiedenis een Nederlands staatshoofd een officieel bezoek aan Turkije.

Koningin Beatrix inspecteert na aankomst bij het presidentiële paleis in Ankara samen met president Sezer de erewacht. Links prins Willem-Alexander en prinses Máxima (Foto AP) Queen Beatrix of the Netherlands Turkish President Ahmet Necdet Sezer, left, inspect a military guard of honour at the Cankaya Palace during a welcome ceremony in Ankara, Tuesday, Feb. 27, 2007. The Queen. accompanied by Crown Prince Willem-Alexander and Princess Maxima, rear left, is in Turkey for a four-day visit. (AP Photo/Burhan Ozbilici) Associated Press

De eerste plaats die koningin Beatrix aandeed in Turkije, was het marmeren mausoleum van Kemal Atatürk, stichter van de republiek. Op een heuvel met uitzicht op de hoofdstad Ankara legde zij daar een krans bij diens sarcofaag.

Met die traditionele kranslegging begon vanochtend een politiek beladen staatsbezoek, het eerste van een Nederlands staatshoofd sinds er diplomatieke betrekkingen met Turkije worden onderhouden, vanaf 1612. Samen met prins Willem-Alexander en een hoogzwangere prinses Maxima zal de koningin vier dagen in Turkije doorbrengen. Ze wordt vergezeld door de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, Maxime Verhagen (CDA).

De aankomst van de delegatie, vanmorgen op vliegveld Esenboga in Ankara, verliep enigszins chaotisch. Ruim 35 Turkse fotografen en cameramensen stonden in een kleine hal, en duwden en trokken om de delegatie te kunnen zien.

Het staatsbezoek van de Nedelandse koningin komt op een voor Turkije belangrijk moment. In december zijn de onderhandelingen over toetreding van Turkije tot de Europese Unie deels opgeschort omdat Turkije zijn havens en vliegvelden niet wil openstellen voor schepen en vliegtuigen uit Grieks-Cyprus. Het komt dus goed uit dat Nederland juist nu de goede relaties komt benadrukken.

Anderzijds lijkt de nieuwe regering in Nederland juist een afstandelijker positie te hebben ingenomen ten opzichte van Turkije. In het regeerakkoord staat dat de focus binnen de Europese Unie nu moet liggen op het integreren van de laatst toegetreden leden. Voor kandidaat-leden moeten nieuwe vormen worden geïntroduceerd zoals een partenariaat, schrijven CDA, PvdA en ChristenUnie. Toen de besprekingen met Turkije enkele jaren geleden werden geopend over een lidmaatschap van de Europese Unie, gingen die over een volwaardig lidmaatschap.

Een ander, heikel punt dat op de achtergrond van het bezoek speelt is de kwestie van de Armeense genocide. Nederlandse kandidaat-Kamerleden van Turkse komaf moesten zich vorig jaar verantwoorden over de moord op naar schatting meer dan een miljoen Armeniërs tussen 1915 en 1918. Vonden zij dat genocide of niet? Europa vindt van wel, maar in Turkije mag het zo niet genoemd worden. CDA en PvdA haalden drie kandidaat-Kamerleden van de kieslijst, die niet wilden zeggen dat er genocide was gepleegd. De kwestie zette kwaad bloed bij de Turkse gemeenschap.

Vervolg: BEATRIX: pagina 2

BEATRIX

Genocide blijft waarschijnlijk onbesproken

Vervolg van pagina 1

Hoogleraar Turkse talen en culturen aan de universiteit Leiden Erik-Jan Zürcher verwacht niet dat de koningin de Armeense kwestie tijdens het staatsbezoek aan Turkije ter sprake zal brengen. Dat zou hij ook onverstandig vinden, zei hij vorige week in Nederland. De koningin zou de kleine elite die de Armeense genocide in Turkije bespreekbaar probeert te maken, voor de voeten kunnen lopen.

Morgenavond biedt de koningin een concert aan van het Nederlands Blazers Ensemble in de Bolkent universiteit in Ankara. Maar president Sezer zal daar niet bij aanwezig zijn, hij heeft afgezegd. Volgens de Nederlandse ambassadeur in Turkije, M. Kurpershoek, is het Turkse protocol zo dat de president nooit een zogenoemde contraprestatie bijwoont. Informeel wordt aangenomen dat hij niet komt omdat ook vrouwen uitgenodigd zijn, die hoofddoekjes dragen, zoals de vrouw van premier Erdogan. Turkije kent een strikte scheiding van kerk en staat en Sezer zou niet in een publiek gebouw kunnen zijn waar ook vrouwen met hoofddoekjes komen. Maar het dragen van een hoofddoek was geen criterium bij het selecteren van de gasten, aldus de Rijksvoorlichtingsdienst. Volgens de RVD heeft de koningin begrip voor het feit dat Sezer niet komt. Vorig jaar zegde hij ook af voor een diner dat hem was aangeboden door de koning van Zweden.

Beatrix gaat tijdens haar bezoek, dat vier dagen duurt, ook naar de steden Kayseri in Anatolië en Istanbul. Een groot deel van de eerste generatie Turkse migranten in Nederland komt uit de omgeving van Kayseri. De koningin spreekt er woensdag met enkele echtparen, die zijn geremigreerd. Prins Willem-Alexander en prinses Maxima bezochten Turkije, en Kayseri al in 2004 en blijven op woensdag in Ankara om met jongeren uit Turkije en Nederland te spreken. Het programma van het bezoek bestaat verder onder meer uit een bezoeken aan verschillende musea, de blauwe moskee, de Aya Sofia en een boottocht over de Bosporus, de vaarweg die de continenten Azië en Europa scheidt.

Gelijktijdig met het staatsbezoek reist een zware handelsdelegatie naar Ankara, onder leiding van de nieuwe minister van Economische Zaken, Van der Hoeven (CDA). Nederland is voor Turkije de vierde belangrijkste handelspartner buiten de Europese Unie. Turkije heeft zo’n 72 miljoen inwoners.

Er is eigenlijk maar een agendapunt dat afwijkt van wat op staatsbezoeken gebruikelijk is. Op woensdagmiddag schuiven de koningin, prins Willem-Alexander en prinses Maxima aan bij een rondetafelgesprek van de handelsdelegatie met premier Erdogan en vertegenwoordigers van het Turkse bedrijfsleven. Tot nu toe troffen de koninklijke familie en de leden van een handelsdelegatie elkaar niet op staatsbezoeken.

Later vanmorgen zou koningin Beatrix president Sezer en zijn vrouw ontmoeten voor en gezamenlijke lunch in het presidentiële paleis. De koningin, de prins en de prinses verblijven tijdens hun bezoek aan Ankara ook in het gastenverblijf bij het paleis. In de ambtswoning van premier Erdogan zal een kort gesprek plaatsvinden van ongeveer een kwartier. Vanavond houdt zij een toespraak tijdens een galadiner.