Tijdelijk een net burgerbestaan

Het grote offensief tegen de rebellen in Bagdad is een succes, zegt de regering.

Maar de rebellen zijn slechts tijdelijk weg, aan verzoening is men nog lang niet toe.

Ongeveer 90.000 Amerikaanse en Iraakse militairen en politiemannen zijn in Bagdad om buurten te zuiveren van extremisten. Foto Reuters An Iraqi soldier gestures to motorists as he rests on a concrete barrier at a checkpoint in Baghdad February 25, 2007. REUTERS/Ceerwan Aziz (IRAQ) REUTERS

Dat verzoening tussen shi’ieten en sunnieten in Irak ver weg is, onderstreept het sektarische twistvuur dat deze week is losgebarsten rond de ‘verkrachting’ van Sabrin al-Janabi. Janabi – de schuilnaam van een 20-jarige sunnitische vrouw – maakte vorige week maandag op de Arabische televisiezender Al-Jazeera bekend te zijn verkracht door Iraakse shi’itische politiemannen die in de hoofdstad Bagdad deelnemen aan het grote veiligheidsoffensief, operatie Fard al-Qanun (Arabisch voor wetshandhaving).

De shi’itische premier Nouri al-Maliki wist nog geen dag later te melden dat de beschuldiging was verzonnen om het offensief te ondermijnen, en dat Janabi met sunnitische rebellen samenwerkte. Tot onthutsing van de Amerikanen maakte de premier een Amerikaans medisch onderzoek openbaar van naar zijn zeggen Jannabi. Het onderzoek constateerde geen sporen van verkrachting.

Vervolgens – nog steeds dinsdag – kende Maliki een onderscheiding toe aan de drie beschuldigde politiemannen. Woensdag ontsloeg hij een hoge sunnitische functionaris die om een onderzoek had gevraagd. Die sloeg terug met de beschuldiging dat Janabi slechts een van de velen is die zijn aangerand tijdens het offensief. „Veel meisjes worden verkracht, maar ze weigeren in de media te verschijnen om hun reputatie niet te bezoedelen”, zei hij.

Irak is zover heen dat het er allang niet meer toe doet of Janabi liegt, zoals de shi’ieten zeggen, of de waarheid spreekt, zoals veel sunnieten volhouden. De sunnieten hebben tot hun schade ervaren dat de politie diepgaand is geïnfiltreerd door shi’itische milities en constateren dat het Amerikaans-Iraakse veiligheidsoffensief in zijn eerste twee weken voornamelijk op sunnitische rebellen was gericht en dat shi’itische buurten (nog) worden gespaard. Voor hen kan Janabi’s verhaal alleen maar waar zijn. Een nieuwe verkrachtingszaak, in Tal Afar, waarin vier Iraakse soldaten in staat van beschuldiging zijn gesteld, sterkt hen in deze overtuiging. Voor de shi’ieten, die sunnieten col- lectief zien als gevaarlijke geweldplegers, is haar verhaal hoe dan ook onwaar.

In de Amerikaanse optiek moet operatie Wetshandhaving Bagdad van zijn geweldplegers zuiveren om een grote verzoening tussen sunnieten en shi’ieten mogelijk te maken. Alleen zo’n verzoening kan een stabiel Irak mogelijk maken. Maar waar mensen niet meer bereid zijn om naar elkaar te luisteren, is geen begin van toenadering mogelijk.

Gaat het militaire deel van het offensief wél naar wens? De door shi’ieten gedomineerde Iraakse regering meldde vorige week juichend dat het geweld 80 procent was teruggelopen door het offensief. Ongeveer 90.000 Amerikaanse en Iraakse militairen en politiemannen kammen buurten uit waar ze dan een permanente post inrichten die de boel onder controle moet houden.

Maar de Amerikaanse commandanten hebben geleerd van vroegere offensieven waarin ze succes claimden en korte tijd later met een nóg heftiger geweldsgolf werden geconfronteerd. Zij waarschuwen dat het maanden kan duren voor iets met zekerheid kan worden gezegd. „We weten dat we nog zware dagen voor de boeg hebben”, zei luitenant-generaal Ray Odierno, commandant van de internationale troepenmacht in Irak donderdag. „Het succes van de missie komt over maanden, niet weken.”

Maar de vraag is of het een succes zal zijn. Niet alleen omdat de zware bomaanslagen doorgaan. Nog nooit zijn zoveel Amerikaanse helikopters neergehaald en voor het eerst worden ook een soort chemische bommen met chloorgas gebruikt. Een slechter voorteken is dat het offensief voorlopig relatief vreedzaam verloopt. Dat komt doordat de operatie veel voorpubliciteit heeft gehad en de meeste sunnitische en shi’itische extremisten zich even uit de hoofdstad hebben teruggetrokken of hun wapens hebben verstopt en een tijdelijk net burgerbestaan leiden.

Er zijn bijvoorbeeld berichten dat veel commandanten van het Leger van de Mahdi van de fel anti-Amerikaanse shi’itische geestelijke Muqtada Sadr (onder wie Sadr zelf) hun toevlucht hebben gezocht in het buurland Iran. Daarvan is nog geen bewijs. Er is wel bewijs dat rebellen zijn verhuisd naar provincies rond Bagdad.

In Baqouba bijvoorbeeld, 55 kilometer ten noorden van Bagdad, is volgens persbureau AP het aantal aanvallen op Amerikaanse troepen sinds de zomer met 70 procent toegenomen (van 90 tot 157 per maand). Amerikaanse functionarissen in Diyala – waar sunnieten en shi’ieten elkaar proberen te verjagen – maken daaruit op dat er een aanzienlijke toevloed is van extremisten. „Ze overstromen Diyala”, zei een Amerikaanse legerkapitein vorige week tegen AP.

Dat gebeurt altijd bij offensieven in Irak. Tijdens het grote Amerikaanse offensief tegen sunnitische extremisten in de westelijke stad Falluja in november 2004 bijvoorbeeld. Terwijl de Amerikaanse mariniers Falluja uitkamden, laaide het geweld op in andere sunnitische steden. Delen van de grote noordelijke stad Mosul vielen tijdelijk zelfs in handen van opstandelingen en het centrum van Ramadi werd rebellenland.

Mahmoud Othman, een onafhankelijk Koerdisch parlementslid dat vaak verstandige uitspraken doet over de Iraakse situatie, zei drie dagen geleden tegen de Arabische krant Asharq al-Awsat: „Het veiligheidsplan is niet meer belangrijk omdat de meerderheid van diegenen die zijn beschuldigd of worden gezocht wegens de veiligheidsproblemen, tijdelijk uit Irak zijn vertrokken of van straat zijn verdwenen. Met het voornemen hun activiteit te hervatten als de stringente veiligheidsmaatregelen die nu worden uitgevoerd en die mogelijk beperkt succes zullen hebben, weer worden versoepeld. De situatie kan slechter eindigen dan vóór de uitvoering van het veiligheidsplan.”

Commentaar van de Iraakse blogger Riverbend op de verkrachting van Sabrin al-Janabi:riverbendblog.blogspot.com