Servië pleegde geen genocide in Bosnië

Servië heeft tijdens de oorlog in Bosnië (1992-1995) geen genocide gepleegd; wel was sprake van genocide in het Bosnische Srebrenica. Dat heeft het Internationaal Gerechtshof vandaag bepaald.

Het Internationaal Gerechtshof bepaalde dat schuld voor de genocide in Srebrenica, in juli 1995, niet kan worden gelegd bij Servische staatsorganen, maar dat Servië niet heeft voldaan aan de verplichting, de gruwelen van Srebrenica te voorkomen. Servië werd veroordeeld tot het uitleveren van schuldige individuen en tot samenwerking met het Joegoslavië-tribunaal; compensatie hoeft Servië niet te betalen.

Het hof deed vandaag uitspraak over een klacht die in 1993 door Bosnië was ingebracht tegen het toenmalige Joegoslavië. Het was de eerste keer dat de hoogste rechterlijke instantie van de VN antwoord moest geven op de vraag of een land als zodanig – en niet slechts zijn politieke en militaire leiders – genocide heeft gepleegd. Dat er in Srebrenica genocide is gepleegd stond al vast sinds het Joegoslavië-tribunaal het bloedbad als genocide kenschetste, maar de vraag of de hele oorlog genocidaal van karakter was daarmee niet beantwoord.

Het Joegoslavië-tribunaal kan overigens niet vaststellen of een land genocide heeft gepleegd: het berecht alleen personen.

Volgens Bosnië wekte de nationalistische ideologie van het regime van de toenmalige Joegoslavische leider Slobodan Miloševic genocidale haat op, gaven de financiële en militaire hulp van Belgrado de Bosnische Serviërs de instrumenten om die genocide uit te voeren en namen Joegoslavische legerofficieren actief deel aan genocidale acties.

Om de klacht toegewezen te krijgen moesten de Bosniërs bewijzen dat de acties van het toenmalige Joegoslavië de intentie – de „bijzondere opzet” – hadden de Bosnische moslims uit te roeien. Het bewijs daarvoor is volgens het Hof niet geleverd.

Servië eiste dat het Hof de Bosnische eis zou verwerpen met het argument dat Servisch geweld is gepleegd door milities waar Belgrado geen controle over had, en dat de oorlog een conflict was tussen etnische groepen.

In Belgrado maakte men zich zorgen over de uitspraak van vandaag, omdat het isolement van het land nog zou worden versterkt als Servië als een genocidaal land te boek was komen te staan. In dat geval kon Bosnië ook miljarden schadevergoeding eisen. In Bosnië vreesden de Bosnische Serviërs dat een uitspraak in het nadeel van Servië zou leiden tot etnische spanningen en tot het besef dat de Servische Republiek in Bosnië een genocidale schepping is.

Lees de gehele uitspraak en relevante dossiers op nrc.nl/genocide