‘Het wijde land’ is wijs toneel over liefde en trouw

Toneel: Het wijde land van Arthur Schnitzler, door de Theatercompagnie. Gezien 23/2 Stadsschouwburg, Amsterdam. Tournee t/m 26/4. Inl. 5205310 of www.theatercompagnie.nl

Ontrouw en bedrog, je moet het niet te zwaar nemen. Liefde moet spel zijn, alles moet snel zijn, vermakelijk en van korte duur zijn. Duurzame liefde, trouw zijn aan elkaar; dat is saai, en hopeloos uit de tijd.

Het lijkt alsof Arthur Schnitzler met zijn toneelstuk Het wijde land (1911), thans opgevoerd door de Theatercompagnie, een cultuurkritiek op het westerse stadsleven van 1972 of 2007 heeft geschreven: het huwelijk gaat op de helling, drift en emotie krijgen de vrije teugel. Leven als een potje tennis, met zo nu en dan een bergbeklimming voor de kicks. Maar zijn stuk speelt zich niet nu af, maar in de hogere Weense kringen van bijna honderd jaar geleden. Het bewijst weer eens dat de zeden niet zo hard veranderen als we denken.

Echtgenoot Hofreiter is kwaad op zijn vrouw Genia omdat ze weigerde de minnares te worden van zijn vriend, waarna deze zelfmoord pleegde. Hij verwijt haar nu de vriend door haar deugdzaamheid de dood ingejaagd te hebben. De echtelieden drijven nog verder uit elkaar dan ze al lagen, rokkenjager Hofreiter neemt een nieuw meisje, en Genia`neemt tegen haar natuur in, een minnaar. Maar dan verliest Hofreiter zijn alles-moet-kunnen houding. De koele, arrogante blik van de jeugd, die de minnaar hem toewerpt, doet hem beseffen dat zijn jeugd voorbij is. Hij wint het duel met de minnaar, maar zal verder als ondode eenzaam verder zwerven.Regisseur Theu Boermans laat wederom zien dat hij ook best zonder nadrukkelijke vormexperimenten of bewerkingen kan. Ook in Het wijde land laat hij het toneelstuk zelf het werk doen. Boermans heeft al zijn energie gestoken in het op zo hoog mogelijk niveau laten spelen van zijn grote cast. Iedereen speelt scherp en aangenaam naturel psycho-realistisch, met in het bijzonder Mark Rietman als wanhopig montere Hofreiter en Anneke Blok als zijn sterke, vertwijfelde vrouw Genia.

Helder en inzichtelijk, in een weldadig laag tempo, ontvouwt Boermans voor ons de zedenschets. Hij plaatst zijn grote cast in een doeltreffend decor met blauw bebloemde wanden en negenentwintig witte deuren; een verwijzing naar de deurenklucht, waarin Schnitzlers dubbelzinnigheden en relationele verwarring niet zouden misstaan. De deuren geven Boermans ook de kans om snelle, grootse opkomsten en afgangen van veel spelers tegelijk te maken. Schnitzlers werk staat bol van de Freudiaans seksuele symboliek, die Boermans vooral in het middelste deel – in een losbandig vakantieoord – tot net op of over het randje uitbuit.

Met Het wijde land heeft de Theatercompagnie een van de rijkste en meest wijze voorstelling van het seizoen geleverd. De voorstelling doet enigszins denken aan Boermans’ regies van Tsjechovs werk: een nieuwe tijd breekt aan en slaat alle mensen van hun ankers, de opportunisten komen bovendrijven, de oudere zielen verzuipen. En vooral ook aan zijn bewerking van Shakespeares Driekoningenavond, waarin hij ook zijn verbijstering toonde over de vluchtigheid en luchtigheid van de nieuwe liefde.