De liefde moet vluchtig zijn

De Theatercompagnie brengt ‘Het wijde land’ van Arthur Schnitzler.

Het is een van de rijkste en meest wijze voorstellingen van het seizoen.

Katja Herbers (l.) en Mark Rietman in ‘Het wijde land.’ Foto Sanne Peper Peper, Sanne

Ontrouw en bedrog, je moet het niet te zwaar nemen. Liefde moet spel zijn, alles moet snel zijn, vermakelijk, levendig en van korte duur zijn. Duurzame liefde, trouw zijn aan elkaar – dat is saai en uit de tijd.

Het lijkt alsof Arthur Schnitzler met zijn toneelstuk Het wijde land (1911), thans opgevoerd door de Theatercompagnie, een cultuurkritiek op het westerse stadsleven van 2007 heeft geschreven: het huwelijk gaat op de helling, drift en emotie krijgen de vrije teugels, en een steeds dwingender wordend amusementsleven moet de doelloosheid maskeren. Maar zijn stuk speelt zich af in de hogere Weense kringen van bijna honderd jaar geleden. Het bewijst weer eens dat de zeden niet zo snel veranderen als we denken.

Schnitzler toont een wereld die over de kop gaat. Rokkenjager Hofreiter is kwaad op zijn vrouw Genia omdat ze weigerde de minnares te worden van zijn vriend, waarna deze zelfmoord pleegde. Hij verwijt haar nu de vriend door haar deugdzaamheid de dood ingejaagd te hebben. De echtelieden drijven verder uit elkaar, Hofreiter neemt een nieuw meisje, en Genia neemt een minnaar. Maar dan verliest Hofreiter zijn alles-moet-kunnen houding. De koele, arrogante blik van de jeugd, die de minnaar hem toewerpt, doet hem beseffen dat zijn jeugd voorbij is. Hij beseft dat hij van niemand kan houden.

Theu Boermans heeft met zijn gezelschap De Trust naam gemaakt met het radicaal naar het heden slepen van klassiekers, zoals zijn gedenkwaardige Hamlet. Maar met bijvoorbeeld De vrouw van vroeger en Don Carlos laat hij tegenwoordig zien dat hij ook best zonder nadrukkelijke vormexperimenten of bewerkingen kan. Ook in Het wijde land laat hij het toneelstuk zelf zijn werk doen.

Boermans heeft al zijn energie gestoken in het op zo hoog mogelijk niveau laten spelen van zijn grote cast. Wilden in recente stukken zijn vaste Trust-acteurs, met wie hij al vanaf begin jaren negentig samenwerkt, wel eens sleets en voorspelbaar worden, hier spelen ze allemaal weer scherp en aangenaam naturel psycho-realistisch, met in het bijzonder Mark Rietman als wanhopig montere Hofreiter en Anneke Blok als zijn sterke, vertwijfelde vrouw Genia.

Helder en inzichtelijk, in een weldadig laag tempo, ontvouwt Boermans voor ons Schnitzlers zedenschets. Hij plaats zijn grote cast in een doeltreffend decor met blauw gebloemde wanden en negenentwintig witte deuren, een verwijzing naar de ‘deurenklucht’, waarin Schnitzlers dubbelzinnigheden en relationele verwarring niet zouden misstaan. De deuren geven Boermans de kans om grootse opkomsten en afgangen van veel spelers tegelijk te maken. Schnitzlers werk staat bol van de seksuele symboliek, die Boermans vooral in het middelste deel tot net op of over het randje uitbuit. Tennis single en dubbel en het beklimmen van een bergtop hebben we dan al gehad, en dan blijkt zelfs een spelletje domino ook nog over seks te gaan. In dit deel krijgen we het meeste te zien van de komische kant van deze ‘tragikomedie’, die eigenlijk vooral storende en flauwe afleiding is van de diepe en wijze tragiek die Schnitzler verder ontvouwt.

Met Het wijde land heet de Theatercompagnie een van de rijkste en meest wijze en weldadige voorstelling van het seizoen geleverd. Het doet enigszins denken aan Boermans’ regies van Tsjechovs werk: een nieuwe tijd breekt aan en slaat alle mensen van hun ankers, de opportunisten komen bovendrijven, de oudere zielen verzuipen. En vooral ook aan zijn bewerking van Shakespeares Driekoningenavond, waarin hij zijn verbijstering toonde voor de vluchtigheid en luchtigheid van de nieuwe liefde.

Het wijde land

Van Arthur Schnitzler, door de Theatercompagnie. Tournee t/m 26/4.

****-

Inlichtingen: 020-5205310 of www.theatercompagnie.nl