Waarde van film is lastig uit te drukken

In een nieuw subsidiestelsel moeten het Jan Vrijman Fonds en Hubert Bals Fonds concurreren met fondsen voor armoedebestrijding. Het is daarom moeilijker geld te krijgen, vinden ze.

Opgeheven wordt het Jan Vrijman Fonds nog niet. Maar veel scheelt het niet. Deze week kreeg het ontwikkelingsfonds van het International Documentary Festival Amsterdam (IDFA) te horen dat het ministerie van Buitenlandse Zaken de subsidie stopzet. Het bezwaar dat het IDFA aantekende, werd ongegrond verklaard.

Ontwikkelingszaken, dat valt onder het ministerie van Buitenlandse Zaken, droeg de afgelopen jaren jaarlijks 295.000 euro bij op een totaal budget van 489.000 euro. Die bijdrage wordt nu opgeheven, zodat het budget van het fonds per direct in één klap wordt gehalveerd.

Het is een schok voor het Jan Vrijmans Fonds, dat juist op meer geld had gerekend voor 2007. Toch, zegt coördinator Isabel Arrate Fernandez, zal het fonds documentairemakers in ontwikkelingslanden blijven ondersteunen. „Nu kunnen we helaas maar één ronde per jaar doen in plaats van twee. En verder niks extra’s.”

Een nieuw financieringsstelsel voor ontwikkelingsorganisaties heeft ervoor gezorgd dat Buitenlandse Zaken het fonds niet langer steunt. Alle organisaties – naast culturele instellingen ook fondsen voor armoedebestrijding en gezondheidszorg – moeten op dezelfde manier hun aanvragen voor financiering indienen. Het ministerie, zo zegt een woordvoerder, subsidieert de organisaties die het best uit de bus komen.

Volgens Arrate heeft het ministerie nooit signalen afgegeven dat het Jan Vrijman Fonds slecht zou functioneren. Integendeel, zegt ze, de reacties waren altijd positief en de resultaten concreet. Tussen 2003 en 2005 zijn 55 documentaires gerealiseerd met hulp van het fonds. Sinds de oprichting in 1998 zijn 222 projecten ondersteund.

Van de 114 aanvragen die voor 2007 bij het ministerie zijn gedaan, zijn 58 gehonoreerd en 56 afgewezen. Bij de afwijzingen zitten behalve het Jan Vrijman Fonds ook het vergelijkbare Hubert Bals Fonds (van het International Film Festival Rotterdam) en de Rijksacademie van Beeldende Kunsten Amsterdam, die uitwisselingsprogramma’s voor studenten uit ontwikkelingslanden organiseren.

De woordvoerder van het departement zegt dat er geen sprake is van een hogere drempel voor fondsen met een culturele doelstelling dan voor fondsen voor armoedebestrijding of gezondheidszorg. In het nieuwe stelsel is ‘cultuur’ ook een van de specifiek genoemde thema’s. Toch menen zowel Isabel Arrate als Bert-Jan Zoet van het Rottedamse filmfestival dat het nieuwe stelsel het juist hun soort fondsen moeilijk maakt. Zoet: „De waarde van een speelfilm uitdrukken is niet eenvoudig. Dus is het lastiger te voldoen aan de verantwoording die het ministerie eist.”

Het Hubert Bals Fonds heeft ook bezwaar aangetekend tegen de stopzetting van zijn subsidie, maar het besluit daarover is nog niet genomen. Voor het Rotterdamse fonds is de zaak iets minder urgent dan voor het Jan Vrijman Fonds. Daar is de subsidie per direct stopgezet, die voor het Hubert Bals Fonds loopt tot eind 2008 door. Het gaat bij dit fonds wel om een aanzienlijk groter bedrag; aan de begroting van jaarlijks 1,2 miljoen euro draagt Buitenlandse Zaken 650.000 euro bij.

Inmiddels heeft D66 Kamervragen gesteld. De partij wil van de (nieuwe) ministers van Cultuur en Buitenlandse Zaken weten of zij niet het belang inzien van de twee fondsen voor de festivals waaraan ze zijn verbonden.