Vier lastige jaren bij een slechte uitslag

De aankomende Provinciale -Statenverkiezingen gaan over thema’s als ruimtelijke ordening en wonen. Maar het welslagen van het nieuwe kabinet-Balkenende IV hangt voor een groot deel af van de verkiezingsuitslag.

VVD-leider Mark Rutte schudt een straatmuzikant de hand tijdens de campagne in Zwolle voor de Provinciale-Statenverkiezingen van 7 maart. Foto Eric Brinkhorst 22-2-2007 Zwolle Mark Rutte op campagne voor vvd in Zwolle. ©foto eric brinkhorst22-2-2007 Zwolle Mark Rutte op campagne voor vvd in Zwolle. Hij groet een straatmuzikant en geeft hem , na eerst weggelopen te zijn , alsnog een euro. Rutte vroeg me de foto niet te gebruiken. Maar ja.... Misschien is hij wel net leuk genoeg.... ©foto eric brinkhorst verkiezingscampagnes provinciale statenverkiezingen Brinkhorst, Eric

„We doen het bescheiden met Wouter”, zegt PvdA-campagneleider Niesco Dubbelboer. Wouter Bos, partijleider en vice-premier, zal zich volgens Dubbelboer de komende weken, tijdens de campagne voor de Provinciale-Statenverkiezingen, „op de achtergrond houden”. Hij doet mee aan twee van de negen ‘Roodshows’, regionale partijdebatten. Dubbelboer: „De verkiezingen gaan niet over hem, we willen er daarom geen Wouter Bos-show van maken.”

Het is de paradox van de Provinciale-Statenverkiezingen van 7 maart: ze gaan over provinciale thema’s, zoals ruimtelijke ordening, of wonen. Maar het welslagen van het deze week beëdigde kabinet-Balkenende IV hangt voor een groot deel af van wat er vandaag over elf dagen gebeurt. De verkiezingen zijn niet alleen een goede graadmeter voor de landelijke politiek, maar ze zijn ook van belang voor de verhoudingen in de Eerste Kamer. Die wordt, eind mei, verkozen op basis van de uitslag van de Statenverkiezingen.

De zetelverdeling in de senaat is van belang voor het nieuwe kabinet: als CDA, PvdA en ChristenUnie daar geen meerderheid halen, kunnen het vier lastige jaren worden. De senaat kan immers wetten blokkeren die al door de Tweede Kamer zijn goedgekeurd. De nieuwe coalitie heeft nu nog 44 van de 75 zetels in de Eerste Kamer.

De meeste politieke leiders houden zich deze weken op de achtergrond. Noodgedwongen, want zij willen de schijn vermijden dat de provinciale verkiezingen over landelijke thema’s zouden gaan. Balkenende laat zich veel minder zien op regionale bijeenkomsten dan tijdens de verkiezingen voor de Tweede Kamer, in november vorig jaar. De ChristenUnie houdt partijleider en vicepremier André Rouvoet ook wat uit de wind: hij is vooral aanwezig via videoboodschappen op DVD, die worden uitgezonden op campagnebijeenkomsten. Vandaag zal hij – wel live aanwezig – de leden toespreken in Lelystad.

„André heeft geen tijd om alle provincies langs te gaan. Bovendien: het gaat in de eerste plaats om de regionale lijsttrekkers”, zegt directeur Henk van Rhee van het partijbureau. De regionale afdelingen zijn vrij hun eigen verkiezingsleus te bedenken. Maar de thema’s, zegt Van Rhee, „zijn landelijk bepaald”. „We zijn de Kamerverkiezingen ingegaan met de thema’s jeugd en gezin, duurzaamheid en de zorg voor kwetsbare groepen.

Hoewel het over de provincie moet gaan, proberen de drie coalitiepartijen de beëdiging van het nieuwe kabinet zo goed mogelijk te gebruiken in hun campagne. Dat doen ze niet door zich veel op straat te vertonen, de aandacht voor het nieuwe kabinet genereert van zichzelf al veel aandacht. Aanstaande donderdag bijvoorbeeld, als de Tweede Kamer in debat gaat over de regeringsverklaring. De drie regeringspartijen zien het debat over de regeringsverklaring, dat aanstaande donderdag wordt gehouden, dan ook als integraal onderdeel van de campagne. Sterker nog, de hele totstandkoming van Balkenende IV maakt deel uit van de Statencampagne. De PvdA heeft er daarom voor gekozen op regionale verkiezingsbijeenkomsten de kabinetsleden voor te stellen aan de achterban.

Begin januari, tijdens de formatie, lekte een CDA-campagneplan uit, waarin campagneleider Jack de Vries precies beschrijft hoe het CDA een goede uitslag kan halen bij de Statenverkiezingen. Het CDA maakt zich zorgen over de trouwe achterban, die niet zo veel opheeft met de coalitie met de ChristenUnie, bleek daaruit. Bijkomend probleem voor het CDA is dat de ChristenUnie ook Brabant en Limburg, traditioneel CDA-provincies, nu tot battle-ground heeft gemaakt. Het CDA moet daarom vooral de zekerheden uitserveren die het in de coalitie heeft bereikt: solide economisch beleid met Balkenende aan het roer van een stabiel kabinet.

Waar de coalitie baat denkt te hebben bij het nieuwe kabinet, hoopt de oppositie er eveneens van te kunnen profiteren. Bij de VVD bijvoorbeeld, maakte men zich eerst zorgen om het regeerakkoord, juist omdat het de coalitie de ruimte geeft zich maximaal te presenteren. Maar nu het er eenmaal ligt, zien de liberalen het als een zegen. Mark Rutte zal volgende week niet nalaten te benadrukken dat het akkoord anti-liberaal en betuttelend is.

Op de website van de VVD persifleren de liberalen het motto van het nieuwe kabinet: Samen stilstaan, samen uitgeven. Het regeerakkoord geeft de VVD de kans „het oppositieverhaal neer te zetten”, zegt campagnemedewerker Friso Fennema. Dat verhaal is simpel: werk, wegen en wonen. Mark Rutte gaat, in tegenstelling tot de leiders van de coalitiepartijen, deze weken wél alle twaalf provincies langs.

Ook de SP zet partijleider Jan Marijnissen vaak in. Dit weekend voert Marijnissen campagne in Drunen. Op de abri’s van stations hing bovendien de afgelopen weken zijn beeltenis. „Maar dat was een actie om leden te werven”, zegt woordvoerder Barry Smit.

Wel probeert de SP gebruik te maken van de bekendheid van Marijnissen. Op internet circuleert een ludiek filmpje waarin Marijnissen kiezers werft. Regionale lijsttrekkers zijn op geen poster te bekennen. „Maar dat heeft een andere reden”, zegt Smit. „Posters met regionale lijsttrekkers ophangen heeft geen zin. De gezichten van die mensen maak je in zo’n korte tijd niet echt vertrouwd bij kiezers.”

De PvdA kijkt meewarig naar de strategie van de SP. Niesco Dubbelboer: „Ze moeten het zelf weten, maar ik vind dat ze de kiezer zo niet serieus nemen. Je kúnt Jan Marijnissen op 7 maart niet kiezen.”