Niet voor de vis

Er werd veel gebloosd over de lezersreacties. Maar goed, er zijn levens gered. En Alledaagse Wetenschap is het populairst. Ellen de Bruin

Je weet het natuurlijk nooit zeker. Al vijfentwintig jaar maken we elke week een bijlage met nieuws en achtergrondverhalen over wetenschap en onderwijs. Maar is er eigenlijk wel iemand aan de andere kant?

Léést er wel iemand onze artikelen? Of is de wetenschapsbijlage het stuk van de krant waar u het liefst de aardappels boven schilt of de vis in verpakt?

Uit deze onzekerheid kwam de enigszins ambitieuze vraag voort die we rond de jaarwisseling stelden: heeft de wetenschapsbijlage uw leven veranderd?

Dat bleek inderdaad het geval, in elk geval voor sommigen van u, lezers. Bij de ruim negentig e-mails en meer dan dertig papieren brieven die we ontvingen, was er een tiental van lezers die beschreven hoe een artikel uit de nu jubilerende bijlage hun leven had beïnvloed of misschien zelfs gered. Het ging daarbij meestal om artikelen van medische aard die hun heilzame werking uitoefenden nadat ze waren getoond aan huisarts of specialist.

Het deed ons blozen. Omdat we het niet hadden durven hopen, maar natuurlijk ook omdat de gedachte bij ons opkwam dat een misschien wel veel groter deel van onze lezers ook met een van onze artikelen naar de dokter was gestapt, maar met een zoveel minder goede afloop dat ze er ons niet meer over konden schrijven.

Ook ontroerend waren alle felicitaties en complimenten die we kregen. Peter Schröder bijvoorbeeld leest de bijlage ‘al 25 jaar elke keer van cover tot cover (als ik daartoe menselijkerwijs in de gelegenheid ben), omdat er zonder vreselijke clichés echt interessante vondsten helder in beschreven worden die je elders in de krant niet kunt vinden en die je ook niet had kunnen verzinnen. Natuurlijk, wetenschap is een reservaat, iets wereldvreemds, iets onnozels en arrogants. Maar ook daarom ver van de Journaal/Nova/Hoofdredactionele 99 procent voorspelbare clichés die door Koot&Bie al zo uitputtend zijn vastgelegd dat je ze vooraf foutloos bij de notaris kunt deponeren’.

Een ware slijpsteen voor de geest, noemde een aantal van u ons, en voor verschillende lezers blijken we de belangrijkste reden te zijn voor een abonnement op NRC Handelsblad. Weer blozen dus. Een aantal mensen wist zich nog artikelen uit de jaren tachtig te herinneren, compleet met kop en datum, zoals J.F. Carrière, die onder meer een artikel van Jan van de Craats over fractals noemt van 30 oktober 1986.

knippen en plakken

Anderen zeiden expliciet dat ze bepaalde artikelen uitknipten en zorgvuldig bewaarden. ‘Al jaren worden uit de W&O-katerns, met knippen en plakken, de verzamelde artikelen toegevoegd aan mijn WP-encyclopedie, mijn historische Thiemens en de algemene Spectrum Atlas’, schrijft J.P. Oschatz uit Voorburg (die niet de enige lezer was met deze gewoonte).

Tineke de Ridder uit Rilland bladert na vakanties zorgvuldig alle W&O-katerns door: ‘Stel je eens voor dat er weer ergens een coelacanth wordt gevonden of weer een ‘Pluto’ gediskwalificeerd en ik kom dat jaren later pas te weten...’ Ook zij merkt duidelijk dat de kennis in de boekenkast wordt ingehaald door het nieuws uit W&O, maar zij koos een andere oplossing om haar bibliotheek te updaten: ‘Een medische encyclopedie alsmede de Oosthoekencyclopedie heb ik al weggegeven aan een streng gereformeerd buurjongetje. Die kan er nog wel een aantal jaren mee vooruit.’

lesmateriaal

Niet alleen op W- maar ook op O-gebied wordt de W&O-bijlage hergebruikt. H. Diddens uit Apeldoorn heeft de onderwijspagina een kleine tien jaar lang doorgegeven aan twee Pabo-studenten, later leraren in Brugge. En Ton van Berkel, docent natuur- en scheikunde en algemene natuurwetenschappen, schrijft dat hij al sinds de jaren tachtig artikelen uit de wetenschapsbijlage verwerkt in zijn lesmateriaal en toetsen. Zo gebruikt hij het artikel ‘Hete vuren’ van Karel Knip over de klimaatconferentie in Kyoto (29 november 1997) ‘in verknipte vorm als opwarmertje’ in de lessen over broeikaseffect en klimaatverandering.

Karel Knip is sowieso de absolute winnaar van deze oproep. U noemde bijna alle W&O-redactieleden en vaste medewerkers wel een keertje, waarvoor dank, maar u blijkt vooral massaal achter Knip en zijn Alledaagse Wetenschapsrubriek te staan. ‘De verbinding van het tastbare leven met abstractere ordening. En dat in simpele stilistische juweeltjes’, schrijft Peter Schröder. ‘Je komt zijn onderwerpen ook steeds weer in de praktijk tegen’, schrijft Helias Udo de Haes, ook uit Leiden, al even enthousiast. ‘Ik moet wel bekennen dat ik de verklaring van de verschijnselen dan meestal vergeten ben.’

Ben Hijink zou graag een weekend of een zaterdag alledaagse wetenschap willen doen. Een workshop met proefjes dus. Hij denkt niet dat hij alleen staat in deze wens: ‘De trend is er. Zie bijvoorbeeld: de croftybom, de spuitende mentosflessen. En om het doorgeven te bevorderen kinderen/kleinkinderen gratis!’

Kritiek had u ook. ‘De wetenschapskolommen worden zeer sterk gedomineerd door berichtgeving over de bèta-disciplines, in het bijzonder over fysica, biologie, medische wetenschap en scheikunde’, schrijft J.G.M. Sterk uit Bunnik, die dit een ‘grove onevenwichtigheid’ noemt die het belang van de alfa- en gammawetenschap geen recht zou doen. Verschillende lezers schreven dat ze graag meer stukken zouden lezen over bijvoorbeeld rechtswetenschap, milieukunde en literatuurwetenschap, of zelfs over gebieden die buiten het bereik van de wetenschapsbijlage vallen, zoals spiritualiteit, homeopathie en alternatieve geneeswijzen. Daar staat tegenover dat veel lezers meer exacte wetenschap wilden, soms juist omdát ze zelf geen bèta-opleiding hadden gehad. En Willem Duvekot uit Gorssel schreef: ‘Het lijkt me een mooi doel vooral de ‘harde’ techniek en de wis- en natuurkunde onder onze aandacht te blijven brengen, voordat iedereen in dit land manager is.’

verlanglijst

Onze oproep voor stukken die u graag zou willen lezen, leverde een al even gevarieerde verlanglijst op. U vroeg om stukken over grondpolitiek, wetenschapsbeleid, kleur, thee, windmolens, beton, duisternis, JanWolkers en om cv’s met foto’s van de redactieleden. U vroeg om onderwerpen waar we al grotere artikelen over hadden gehad, zoals puberhersenen, muziek in het brein, en het nieuwe leren. U vroeg zelfs expliciet om (nog meer!) stukken over klimaatsverandering. Dat laatste komt zeker goed. En verder buigen we ons de komende tijd rustig over uw wensen. We weten nu in elk geval zeker dat u bestaat.