De heer Moszkowicz en de heren Pauw en Witteman

Topcrimineel of dictator, in het universum van Moszkowicz is iedereen een heer, schrijft de heer Joost Zwagerman

BESMETTELIJK: de heer Moszkowicz heeft het woord 'heer' in media snel populair gemaakt Foto Bas Czerwinski 19-02-2007, AMSTERDAM. BRAM MOSZKOWICZ TIJDENS DE PERSCONFERENTIE. FOTO BAS CZERWINSKI Czerwinski, Bas

Net als Olivier B. Bommel (heer Bommel voor intimi) uit de stripverhalen van Marten Toonder toont advocaat Bram Moszkowicz zich aan de wereld als een heer van stand. Zo spreekt Moszkowicz nooit over zijn cliënt Holleeder als ‘Willem H.’ of gewoon ‘Holleeder’ maar altijd over ‘de heer Holleeder’. Die aanduiding blijkt een infectueuze werking te hebben op sommige journalisten en commentatoren. Vanaf de volgende zin wil ik mij graag ontvankelijk verklaren voor die infectie.

Deze week was de heer Moszkowicz te gast in de talkshow van de heren Pauw en Witteman, en wat opviel was dat met name de heer Witteman de etiquette van de heer Moszkowicz klakkeloos overnam. De heer Witteman vroeg aan de heer Moszkowicz of het niet belastend was dat de heer Holleeder juist in advocatenkantoor Moszkowicz de heer Endstra met een pistool had bedreigd. In die bewoordingen!

de heer donner

Opmerkelijk was dat de dag ervóór de ex-minstersploeg van de VVD bij de heren Pauw en Witteman aanwezig waren. Daar had de heer Remkes het nog wel over ‘de heer Donner’, maar die ex-minister werd bij de heren Pauw en Witteman kortweg ‘Donner’ of, al een hele knieval ’oud-minister Donner’. Ander voorbeeld: zelden hadden journalisten het tijdens de afgelopen kabinetsformatie over de besprekingen tussen de heer Balkenende, de heer Bos en de heer Rouvoet. Het is gewoon: Balkenende, Bos en Rouvoet. Maar: de héér Holleeder.

Het ge-jij en ge-jou dat in Nederland staande praktijk is, kende een voorlopige climax in de eertijdse praatshow Barend & Van Dorp, waar het woord ‘u’ niet bestond en side-kick de heer Mulder ooit tegen de toenmalige minster van Financiën de heer Zalm zei: „Gerrit, je ziet er de laatste dagen slecht uit, vind ik.” Familiairder kan het niet, en de heer Zalm moest daar smakelijk om lachen. Niet lang daarna riep de heer Mulder in een moment van agitatie tegen een andere gast, de heer Kamp, minister van Defensie: „Sodemieter toch op, man!”

Een politicus heeft in Nederland het hoogst haalbare bereikt als de kiezer hem of haar bij de voornaam noemt: ‘Pim’, ‘Jan-Peter’, ‘Femke’ en ‘Wouter’. De heer Marijnissen, leider van de SP, gaat tot in de titel van één van zijn boeken prat op zijn voornaam: Hoe dan, Jan?

Maar in het criminele circuit gelden andere maatstaven. Ook nadat hij in 2000 was geliquideerd, had niemand het over ‘de heer Klepper’. Dat privilege lijkt voorbehouden aan een speciale categorie van romantische boeven. Meester-oplichter Arie Olivier kreeg in de jaren zeventig en tachtig vanwege zijn gesoigneerde voorkomen de bijnaam ‘Heer Olivier’ .

De vormelijke persoonsaanduiding die de heer Moszkowicz bezigt is ongetwijfeld van invloed op het beeld dat wij hebben van zijn oud-cliënt de heer Holleeder. Neem het feit dat de heer Moszkowicz omfloerst sprak over het ‘emotionele afscheid’ dat hij deze week van zijn cliënt moest nemen. Dankzij het vocabulaire van de heer Moszkowicz zien wij een veelgeplaagde heer van stand voor ons die zijn beproevingen heroïsch weet te verbijten in het extra beveiligde cellencomplex in Vught. Om de heer Holleeder hangt onmiskenbaar een sfeer van zware jongens-romantiek.

de heer Van Gogh

Wie in het criminele milieu een moord beraamt, is en blijft onder advocaten een heer. Maar wie een politieke moord pleegt, wordt nooit een heer. Na de moord op de heer Van Gogh had de advocaat van de verdachte, de heer Peter Plasman, het nooit over zijn cliënt als ‘de heer Bouyeri’ maar over ‘Mohammed B.’ Als iemand begint over de zorgen van de heer Van der Graaf over de toenemende verrechtsing in de samenleving, zal het even duren voordat we beseffen dat hier gaat over moordenaar Volkert van der G.

Ex-minister-president de heer Wim Kok sprak in 2001 kort na de aanslagen van elf september meer dan eens over ‘de heer Laden’. Van die heer was daags na de aanslagen nog erg weinig bekend, zelfs niet zijn voornaam. De heer Kok veronderstelde dat ‘Bin’ diens voornaam was, anders had hij het wel gehad over de heer Bin Laden, Osama voor intimi en geestverwanten. Door hem de heer Laden te noemen, plaatste de heer Kok het vermeende brein achter de terreuraanslagen in één keer hoog in het echelon van mondiaal gevreesde booswichten, dood of levend; bij mijn weten heeft niemand het ooit gehad over de heer Atta.

Despoten uit de twintigste eeuw verdragen weer niét de aanduiding van heer. Het is niet waarschijnlijk dat wij het ooit gaan hebben over de naziterreur van de heer Hitler. Ook heb ik nog nooit iemand horen spreken over de heer Stalin uit Rusland, de heer Amin uit Oeganda, de heer Hoessein uit Irak of de heer Pot uit Cambodja. Toch vermoed ik dat de heer Moszkowicz deze heren toch als zodanig zou hebben aangeduid als ze in een andere tijd en onder een ander gesternte zijn cliënt zouden zijn geweest. Principe is principe. Tot op de dag van vandaag heeft de heer Moszkowicz het ook over ‘de heer Bouterse’, ex-legerleider en verondersteld opdrachtgever voor de decembermoorden in Suriname.

Maar zelfs de heer Moszkowicz kent grenzen in het bezigen van beleefdheidsfrasen. Een ontvoerder, afperser, bajesklant en vermeende maffiabaas die naar alle waarschijnlijkheid de hand heeft gehad in een reeks liquidaties is en blijft onder alle omstandigheden een heer, maar een muitende en brutale journalist is voor de heer Moszkowicz hoogstens ‘een heerschap’. Hij belegt nog liever honderd identieke persconferenties dan dat hij bereid is om zijn persoonlijke bête noir aan te duiden als ‘de heer Kelder’. Jammer, want het verdient aanbeveling dat de etiquette van de heer Moszkowicz navolging krijgt in andere discussies en controversen. Zo zou de heer Geert Wilders in één keer een iets prettiger atmosfeer creëren als hij het in zijn tirades voortaan zou hebben over de heer Allah.

    • Joost Zwagerman