Bayrou predikt ‘nationale verzoening’

In de peilingen over de Franse presidentsverkiezingen ligt François Bayrou op ruime afstand van Nicolas Sarkozy en Ségolène Royal. Maar als kandidaat van de ‘nationale verzoening’ dicht hij zichzelf grote kansen toe.

De Franse presidentskandidaat van de kleine centrumpartij UDF, François Bayrou, op campagne in een textielfabriek in Brassac in Zuidwest-Frankrijk. (Foto Reuters) France's UDF political party presidential candidate Francois Bayrou (L) listens to employees during a visit to a textile factory during a campaign tour in Brassac, southwestern France, February 22,2007. REUTERS/Jean-Philippe Arles (FRANCE) REUTERS

Er gaan geruchten dat François Bayrou de enige Franse presidentskandidaat is die een Maria-verschijning heeft gehad. De boodschap van de Heilige Maagd zou zijn geweest dat hij gekozen zal worden.

Hij, François Bayrou, de leider van de kleine centrumpartij UDF, tevens boer in de Pyreneeën, gewaardeerd fokker van renpaarden, voormalig leraar en een behoedzame minister van Onderwijs (1993-1997), wordt dus op 6 mei de opvolger van Jacques Chirac. En niet een van de favorieten, de populaire én omstreden rechtse kandidaat Nicolas Sarkozy of de populaire én omstreden linkse kandidate Ségolène Royal.

Een Mariaverschijning is wel de meest barokke verklaring voor het ogenschijnlijk almaar groeiende zelfvertrouwen van de 55-jarige Bayrou, een praktiserende katholiek die bekend staat om zijn gematigde standpunten en bedachtzame stijl. Maar feit is dat de centrumpoliticus met opmerkelijke stelligheid voorspelt dat hij straks president zal zijn.

Al weken zegt hij dat er „iets gaande is” in het land, dat hij een „beweging” ziet opkomen die hem voortstuwt. Een zelfvervullende profetie? Bayrou is er van overtuigd dat de kiezers en hij hetzelfde willen. Hij preekt de „nationale verzoening”, en belooft een regering met centrum-linkse en centrum-rechtse ministers die zich niet thuis voelen bij de huidige politieke tweedeling.

Bayrou laat geen gelegenheid onbenut om te protesteren tegen de nauwe banden tussen de ‘grote’ kandidaten Sarkozy en Royal en toonaangevende media. Bij de PS beschuldigt Royals woordvoerder Julien Dray Bayrou van „populisme light”. In de rechtse krant Le Figaro, die Sarkozy steunt, werd Bayrou deze week omschreven als „een soort Le Pen voor de elites”.

Maar de aanpak van Bayrou lijkt in een opzicht te werken. Tot voor kort was hij een politicus over wie in huiskamers gezucht werd: wat jammer dat híj geen kans maakt om te winnen. Nu zeggen peilingen dat een meerderheid gelooft dat hij de tweede ronde kan halen. De vraag is alleen of de kiezers die hem sympathiek vinden, ook in de éérste ronde op 22 april op hem stemmen.

Bayrou stelt zich dat moeiteloos voor. Hij heeft de sociaal-democraat Dominique Strauss-Kahn, ex-rivaal en sinds gisteren medewerker van Ségolène Royal, al genoemd als mogelijke premier na 6 mei. En die heeft geen nee gezegd.

Sinds deze week lachen de concurrenten van Bayrou er niet meer om. Ze liggen nog ruim op kop in de peilingen, maar Bayrou is ontsnapt uit het peloton van volgers. In een paar weken is hij geklommen naar 17 procent virtuele stemmen. Zodra de koplopers onder de dertig zakken, krijgt hij hen in zicht. De afgelopen weken profiteerde Bayrou van de problemen van Royal. Deze week kende Sarkozy een dip van vijf punten. En weer klom Bayrou.

Ook in sommige Franse media is Bayrou in opmars. Royal werd eind 2005 door het linkse weekblad Nouvel Observateur gelanceerd onder de titel: ‘En als zij het nu wordt?’ Deze maand knipoogde het republikeinse Marianne boven een grote foto van Bayrou: ‘En als hij het nu wordt?’

Er is dus een Bayrou-effect. Maar maakt hij wel echt kans? En waarom eigenlijk? Die vragen doen nauwelijks wenkbrauwen fronsen in het Parijse hotel waar Bayrou gisteren zijn sociaal-economische programma presenteerde. De medewerkers van Bayrou worstelen er zelf ook mee – een enkeling geeft, anoniem, toe dat hij niet gelooft dat hun kandidaat zijn hoge scores nog twee maanden volhoudt. In 2002 eindigde hij als vierde, met zeven procent.

Het verzoeningsproject van Bayrou is uniek in de Franse verhoudingen: alleen Henri IV zelf en Charles de Gaulle in 1945 slaagden er in een regering van nationale eenheid te smeden. Maar dat was na respectievelijk de godsdienstoorlogen en de Tweede Wereldoorlog.

„Voor een centrumpoliticus als Bayrou is veel ruimte in een parlementair partijenstelsel als het Nederlandse”, meent zijn partijgenoot en europarlementariër Jean-Louis Bourlanges. „Maar het Franse systeem werkt tegenstellingen tussen links en rechts in de hand.”

Een maand na de presidentsverkiezingen kiezen de Fransen een nieuw parlement. De UDF-afgevaardigden danken hun verkiezing meestal aan allianties in hun district met de rechtse UMP. Dat Bayrou nu lonkt naar links, valt in zijn eigen partij daarom niet goed. UDF-prominent Gilles de Robien, minister van Onderwijs in de regering-Villepin, voorspelde gisteren „het einde van de UDF” als Bayrou op deze weg verder gaat.

Bourlanges denkt dat Bayrou profiteert van fouten van Sarkozy en Royal. Hij heeft zich in 2005 en 2006 steeds nadrukkelijker opgesteld als oppositie tegen de UMP, waardoor hij een alternatief voor Sarkozy is geworden. „De kiezers weten best dat je niet het land in honderd dagen kunt veranderen, zoals Sarkozy belooft. En ze willen ook het immobilisme van links niet.”

Er zijn overigens wel recente voorbeelden dat naar links leunen voor een rechtse kandidaat kan lonen. In 1995 won een zekere Chirac de verkiezingen met een programma tegen de ‘sociale tweedeling’, terwijl Sarkozy’s liberale leermeester Balladur favoriet was en de PS met Jospin nog zocht naar een modern linkse toon.

Bayrou probeert het nu met de „sociaal-economie”, een formule waarmee hij wil zeggen dat wat goed is voor de economie, ook goed is voor de sociaal zwakkeren.