www.nrc.nl/leesclub

Het schijnt moeilijk te zijn iets positiefs over Dis te zeggen zonder zich af te zetten tegen negatieve recensies. In De Groene Amsterdammer noemde Graa Boomsma Dis het beste boek van 2006. Dat sommige collega-critici die mening niet delen wijt hij aan het feit dat ze Ulysses van James Joyce niet hebben gelezen.

Ik vermoed dat de meeste critici Joyce’s werk terdege kennen en heus wel aan Dis toe zijn. Niettemin hoort een roman op zich zelf te kunnen staan. Van Ulysses kun je op vele niveaus genieten, zelfs zonder ooit van Homerus te hebben gehoord, de roman wordt er hooguit interessanter op naarmate je je meer verdiept in de Odyssee. Zo wordt Dis interessanter als je Dante en Joyce in je bagage hebt, maar daarmee is het omgekeerde nog niet waar.

Wat mij tegenviel aan Dis was het gebrek aan diepgang en Mörings neiging tot overstatement en explicatie. Dat Dis een ‘reactionaire’ roman zou zijn, zoals Pieter Steinz opwerpt, lijkt me onzin. Alle literatuur ‘reageert’ op het voorgaande, maar reactionair betekent ‘uiterst conservatief’ volgens Van Dale, en Dis is noch qua vorm, noch qua thematiek conservatief. De vorm is modernistisch, de thematiek universeel.

Mijn probleem met Dis is dat de betekenissen er te dik bovenop liggen en dat het me zelden heeft verrast of ontroerd. Misschien is dat mijn tekort en niet dat van Möring. Vandaar dat ik nieuwsgierig ben naar lezers die wél geraakt zijn door Dis en kunnen uitleggen waarom.

Elsbeth Etty

Ike Cialona ergert zich aan de geringe rol die Dante is toebedeeld in Dis. Dat komt m.i. door een onjuiste verwachting die reeds vóór de publicatie van het boek werd gewekt. Dat óók Odysseus, óók de klassieke Oudheid een rol speelt in een roman van een dergelijke conceptie, is toch niet zo vreemd. De Hades van de Grieken werd bij de oude Romeinen aangeduid met Dis, de god van de onderwereld, van alles wat onder het aardoppervlak aanwezig is. Niet alleen in negatieve zin, maar ook in positieve. Daar maakt onder anderen Jakob Noach deel van uit, wanneer hij letterlijk is ondergedoken, ‘als een mol in een hol’. Dis bevat heel wat meer facetten dan we bij de aankondiging van het boek konden vermoeden.

Willem M. Visser

Dit is de vierde aflevering in de discussie over ‘Dis’ van Marcel Möring. Discussieer mee op www.nrc.nl/leesclub, waar ook eerdere artikelen te vinden zijn.

Tirza (Arnon Grunberg, november) – Het psalmenoproer (Maarten ’t Hart, december) – De helaasheid der dingen (Dimitri Verhulst, januari) – Dis (Marcel Möring, februari) – Lucifer (Connie Palmen, maart)