Wie houdt regime van Mugabe in leven?

Het uitbundige feest waarmee de president van Zimbabwe morgen zijn 83e verjaardag viert is wereldwijd veroordeeld. Maar het geld voor zijn regime komt nog steeds uit de Europese Unie.

De jarige Zimbabweaanse president Robert Mugabe houdt 83 ballonnen in de lucht. Zijn verjaardagsfeest morgen mag naar schatting 950.000 euro kosten. Foto AFP Zimbabwe's veteran leader Robert Mugabe holds 83 ballons in front of relatives and friends at his official residence in Harare, 21 February 2007. Mugabe, Africa's oldest-serving leader, turned the screws on the opposition and soaked up the praise of loyalists on his 83rd birthday 21 February as shops ran out of bread. AFP PHOTO / Desmond Kwande AFP

JOHANNESBURG, 23 FEBR. - Hij heeft de botten van iemand van dertig jaar oud, verklapte Robert Gabriel Mugabe op zijn laatste verjaardag. „Ik wens mezelf een lang leven. Wenst u mij dat niet?” De president van Zimbabwe (83) werd deze week alweer een jaartje ouder en morgen viert hij dat uitbundig. Geraamde kosten van dit feest: 950.000 euro. Dat zijn omgerekend meer dan vijfduizend maandsalarissen van een gemiddelde arts in Zimbabwe.

Zo oud worden als de president is in Zimbabwe geen geringe prestatie. Na 27 jaar Mugabe aan de macht, sterft een gemiddelde Zimbabweaanse man als hij 37 jaar oud is. Artsen, onderwijzers en ambtenaren staken al weken omdat hun buskaartjes meer kosten dan ze maandelijks betaald krijgen. In geen land ter wereld wordt geld dagelijks zo veel minder waard als in Zimbabwe. De inflatie is nu 1600 procent en zal volgens voorspellingen van het IMF tegen het einde van het jaar tot 4000 procent zijn opgelopen. Een gewone Zimbabweaan blijft in leven dankzij voedsel van hulporganisaties, of het geld dat de meer dan 3 miljoen gevluchte familieleden in Zuid-Afrika of Groot-Brittannië af en toe naar huis sturen. Daar woont nu bijna een kwart van de Zimbabweaanse bevolking.

Maar wie houdt de president en zijn regering vandaag de dag in leven? De Europese Unie verlengde deze week opnieuw de sancties tegen Mugabe en zijn entourage. Slimme sancties worden ze genoemd, omdat het volk er geen last van heeft. Alleen die meer dan 130 hooggeplaatste Zimbabweanen die nu niet meer naar de EU kunnen reizen en wier Europese bankrekeningen zijn bevroren.

Volgens onderzoek van het doorgaans welingelichte blad Africa Confidential geniet de regering echter nog steeds steun binnen de EU en met name in het door Mugabe vaak vervloekte Verenigd Koninkrijk. Britse banken, in samenwerking met dochterondernemingen in Zuid-Afrika, hebben de afgelopen twee jaar een reddingslijn van meer dan 300 miljoen euro uitgeworpen naar de Zimbabweaanse regering. Het geld zou bedoeld zijn voor het veel bekritiseerde landhervormingsprogramma.

De Britse Barclays Bank leende in 2005 bijna 40 miljoen euro aan een fonds waarmee de productiviteit van de landbouw in Zimbabwe zou moeten worden opgekrikt. Bovendien werd meer dan 75 miljoen euro beschikbaar gesteld aan Zimbabweaanse klanten die werkzaam zijn in de katoenindustrie, mijnbouw en tabak. Veel van deze bedrijven zijn in handen van zakenlieden die lid zijn van regeringspartij Zanu-PF. Een groot aantal blanke boeren moest de afgelopen zeven jaar van hun land vertrekken en plaatsmaken voor politici. Meer dan 4000 boeren werden zonder financiële compensatie verjaagd.

Ook de Britse bank Standard Chartered en verzekeringsgigant Old Mutual leenden miljarden Zimbabweaanse dollars aan de regering van president Mugabe. „De Britse banken financieren een malafide en falend regime. Dit is een incestueuze relatie waar onmiddellijk een einde aan moet komen”, zegt Tendai Biti, de financieel specialist van de oppositiepartij MDC. „De Europese Unie moet onmiddellijk stappen ondernemen om te voorkomen dat dit nog langer doorgaat.”

De Barclays bank heeft laten weten zich niets van deze kritiek aan te trekken. „Wij zitten al sinds 1912 in Zimbabwe, en hebben daar meer dan 1000 werknemers en 150.000 klanten”, zei een woordvoerder tegen de Britse krant The Observer. Onder de Zimbabweaanse wet zijn banken verplicht 40 procent van hun begrotingsoverschot te investeren in staatsobligaties. „Zo doet men nu eenmaal zaken in Zimbabwe”, zei de woordvoerder van Standard Chartered.

De Britse oppositie moedigt het stoppen van de leningen aan. Dat zou neerkomen op een economische blokkade van Zimbabwe. Volgens de Zuid-Afrikaanse politiek econoom Patrick Bond zijn dergelijke sancties het enige dat de regering van Mugabe op de knieën zal krijgen. „Midden jaren tachtig besloten alle buitenlandse banken, met uitzondering van de Zwitserse, hun geldstroom naar het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime te staken. Ik ben ervan overtuigd dat daarmee het regime van Botha is gestopt. In Zimbabwe hoor ik steeds meer stemmen opgaan van mensen die hetzelfde willen.”

Maar de verdeelde oppositiepartij Movement for Democratic Change is zover nog niet. „Met economische sancties straffen we het volk”, zegt Tendai Biti van de MDC. „Tachtig procent van de bevolking leeft al onder de armoedegrens. Zimbabweanen kunnen niet meer hebben.” De oppositie heeft de afgelopen jaren laten zien huiverig te zijn voor politie en leger, en is er niet in geslaagd massademonstraties tegen Mugabe te organiseren.

„Sancties zouden onverantwoord zijn”, zegt de Zimbabweaanse econoom John Robertson. „Als de internationale gemeenschap echt iets wil doen, dan moeten ze al die politici die bloed aan hun handen hebben vervolgen. Oppakken en naar het Strafhof in Den Haag brengen.”