Waar moet de losgeslagen mens naar streven?

Désanne van Brederode: Hart in hart. Querido, 324 blz. € 18,95

Désanne van Brederode: Hart in hart. Querido, 324 blz. € 18,95

****-

Wie is er nog geïnteresseerd in de waarheid? Niemand, althans zo lijkt het te zijn in de omgeving van Lot Sanders, de gevierde journaliste die de hoofdrol heeft in Hart in hart, de vierde roman van Désanne van Brederode. Sanders is beroemd om haar empathische reportages over diepmenselijke ellende in een kwaliteitsweekblad, maar voelt zich daar niet meer op haar plaats, omdat haar collega’s geobsedeerd zijn door de angst om voor conservatief of ontoegankelijk versleten te worden. Zoals de hoofdpersoon schrijft: ‘Ieder fijnzinnig portret moet een pamflet worden – dat is het onuitgesproken beleid’.

Het is een inktzwarte analyse van de journalistieke praktijk die Van Brederode, tevens columniste van het tv-programma Buitenhof, al uiteenzette in haar vorig jaar verschenen ‘pamflet’ Modern dédain. Daarin schetst zij een beeld van een culturele elite die zijn eigen culturele waarden niet meer durft te verdedigen. Het boekje werd bekritiseerd omdat de auteur niet goed duidelijk kon maken wat dan precies verdedigd moest worden en waarom.

In het begin van Hart in hart zie je de columniste terug in de beschrijvingen van het onechte culturele wereldje in Amsterdam. Maar de roman is meer dan een grootstedelijke satire. Sanders stelt zichzelf ten doel onder de alomtegenwoordige oppervlakkigheid te zoeken naar de waarheid en, in een moeite door, naar wat van waarde is.

Hart in hart is een zoektocht in een wereld waarin religiositeit en seksualiteit even beschroomd weggestopt worden, maar waar ook rouw en ouderschap, vergeving en overspel, Graham Greene en moslimextremisme aan bod komen. In deze ‘metafysica van de begeerte’ komt veel interessants voorbij, maar evenveel losse aanzetjes en vreemde wendingen. De kracht van Hart in hart zit dan ook niet in de afwerking. En evenmin in wat er uiteindelijk schuil gaat onder de zo adequaat beschreven oppervlakkigheid. De aanzetten tot antwoorden waarmee de auteur komt zijn vooral duistere dierlijkheid en een geheim godsverlangen dat al vaker beschreven is.

Het fascinerende Van Brederode’s volharding waarmee ze zich in haar materie heeft vastgebeten, in de vraag wat er dan wél van waarde is. Waar moet de losgeslagen moderne mens naar streven, wat moet tegen elke prijs verdedigd worden? Daarbij neemt ze geen genoegen met de eenvoudige antwoorden (God, liefde, goede werken). En zo is Hart in hart te lezen als een onderzoek naar precies datgene wat ontbrak het pamflet Modern dédain. Je kan het zelfs lezen als een aanval van de auteur op zichzelf, of op degene in zichzelf die fijnzinnige portretten wil terugbrengen tot een pamflet. Dat is een missie waarmee een schrijver nog jaren voort kan.