Fabriek van 7 miljard

Kees van den Bosch: De Angstreactor. Kalkar, kroniek van een eeuwige belofte. SUN, 270 blz. €19,50

Kees van den Bosch: De Angstreactor. Kalkar, kroniek van een eeuwige belofte. SUN, 270 blz. €19,50

Tsjernobyl leek in 1986 het einde voor de in datzelfde jaar opgeleverde kweekreactor te Kalkar. Maar in De Angstreactor citeert VPRO-journalist Kees van den Bosch een advocaat die van een contact ‘uit de hoogste politieke kringen’ al in 1985 had gehoord ‘dat Kalkar nooit open zou gaan’. Helaas weet Van den Bosch niet los te krijgen welke politicus heeft gelekt. Maar verder krijgt hij iedereen die iets met Kalkar te maken had aan de praat.

Van den Bosch begint in Texas bij de broer van piloot Eatherly, die uit wroeging over zijn rol bij de atoombom op Hiroshima zelfmoord pleegde. Hij eindigt in Kazachstan bij de weduwe van de illegale arbeider Yvstgenev, die eind 2000 bij de sloop van de centrale te pletter viel. Daartussen komen politici, atoomfysici, terroristen, juristen, actievoerders, ingenieurs aan het woord en natuurlijk boer Maas, die jarenlang zijn poot stijf hield tegen de kweekreactor. In 1985 staakte Maas zijn verzet en verkocht hij zijn bedrijf voor een uitstekende prijs. Vlak daarvoor kwam die advocaat bij hem, om te vertellen dat de centrale nooit open zou gaan. En in 1991 was de sluiting officieel.

De reactor was de op een na duurste fabriek ter wereld. De bouw heeft 7 miljard Duitse marken gekost, twintig keer zoveel als begroot. In de jaren zestig beloofde kernenergie een onuitputtelijke energiebron te worden, terwijl het energieverbruik explosief zou stijgen. De grondstof uranium is eindig, maar door uraniumafval op te kweken tot plutonium kan een reactor naast stroom meer splijtstof produceren dan hij verbruikt. De eerste ongelukken in de eerste centrales verdwenen vanzelf in de doofpot, zo weinig interesse was ervoor. Pas het ongeluk in Harrisburg in 1979 deed stof opwaaien.

Door het steeds bredere verzet tegen Kalkar, vooral in Nederland, dat voor vijftien procent deelnam, werden de veiligheidseisen opgeschroefd. Dat betekende vertraging en kostenstijging. De toename van het energieverbruik zwakte af en dat je van plutonium atoombommen maakt, speelde bij elke beslissing een dreigende rol. Van den Bosch ontdekte dat Nederland nooit echt heeft gekozen voor de kweekreactor. Ministers durfden niet, maar wilden ook de boot niet missen. Er kwam dus nader onderzoek. Volgende ministers konden steeds moeilijker terug zonder gezichtsverlies en schadeclaims.

De Angstreactor is een uitgebreide kroniek van de legendarische kweekreactor en van kernenergie in Nederland in internationaal perspectief. De tot in detail uitgesponnen besluitvormingsprocessen over de reactor vergen soms enig doorbijten. Maar wie ooit in Kalkar demonstreerde of aan de ketting lag voor Dodewaard, zal de desbetreffende passages verslinden. En wie kernenergie als schoon alternatief voor fossiele brandstoffen roemt of verafschuwt, moet dit genuanceerde boek beslist lezen.