De treurige dag van salaryman

Japanse ‘kantoorslaven’ draaien veel een griezelige hoeveelheid overuren.

Toch is het beeld van de salaryman deels fictief.

World Press Photo beloonde dit beeld van de salaryman met de eerste prijs in de categorie ‘losse foto’s dagelijks leven’ Foto David Guttenfelder Associated Press

De Japanse salaryman. Een in Japan veelgebruikt Engels klinkend woord, maar het Engels kent deze term niet. White collar worker, luidt de officiële vertaling, maar het Nederlandse ‘kantoorslaaf’ komt dichter in de buurt. In zowel de Japanse als de buitenlandse media wordt het beeld gepresenteerd van deze volgzame, netjes in das en overhemd gestoken kantoorklerken, die zich ’s morgens in de spitstreinen laten duwen om pas ’s nachts met de laatste trein stomdronken huiswaarts te keren. Daartussen moeten ze zich binnen de kantoorhiërarchie schikken naar de grillen van hun afdelingshoofd.

Nadat hun vrouwelijke collega’s – de office ladies, die meestal geen carrièreperspectief hebben – het pand verlaten hebben, draaien ze nog een griezelige hoeveelheid overuren. Vervolgens zit er niets anders op dan de frustraties van zich af te drinken tot in de nog latere uurtjes. Hun kinderen zien ze alleen op zondag en hun salaris moeten ze inleveren bij hun vrouw. Zij gaat over opvoeding en financiën, haar man krijgt zakgeld. Niks pater familias, de salaryman is de sul van het gezin die in reclames, strips en tv-series het mikpunt van spot is.

Is de salaryman feit of fictie? Feit is dat Japan met kop en schouders uitsteekt boven de andere industrielanden als het gaat om het aantal uren dat overgewerkt wordt. Bijna 12 procent van de beroepsbevolking werkt elke dag tot 10 uur ’s avonds over. Het aantal gevallen van de zogenaamde karoshi (dood door overbelasting) neemt toe, terwijl dit verschijnsel in de rest van de wereld vrijwel onbekend is. En de reclame roept de salaryman onverminderd op energiedrankjes te nemen om nog een paar uur langer overeind te blijven.

Toch keren veel jongeren het salaryman-leven de rug toe. Veel lucratieve andere wegen zijn er echter niet. Alleen een vaste betrekking levert sociale zekerheid, een jaarlijkse bonus, een redelijk pensioen en een royale afzwaaipremie aan het einde van de rit op.