Troosteloze werkdagen van de salaryman

Afgeschermd door oortelefoon en ademkapje reist de salaryman met de metro naar zijn kantoor; na een lange dag werken en een avond drinken slaapt hij leunend tegen een boom zijn roes uit. Foto David Guttenfelder ** ADVANCE FOR SUNDAY, FEB. 18 ** A Japanese "salary man" company employee, wearing a germ protecting mask and headphones, makes his morning commute to the office on the Tokyo subway in May 2006. (AP Photo/David Guttenfelder) Associated Press

De Japanse salaryman. Een in Japan veelgebruikt Engels klinkend woord, maar het Engels kent deze term niet. White collar worker, luidt de officiële vertaling, maar het Nederlandse ‘kantoorslaaf’ komt dichter in de buurt. Zowel in Japanse als buitenlandse media wordt het beeld gepresenteerd van volgzame, netjes in das en overhemd gestoken kantoorwerknemers, die zich ’s morgens in de spitstreinen laten duwen om pas ’s nachts met de laatste trein stomdronken huiswaarts te keren. Daartussen moeten ze zich binnen de kantoorhiërarchie schikken naar de grillen van hun afdelingshoofd. Nadat hun vrouwelijke collega’s – de office ladies, die geen carrièreperspectief hebben – het pand verlaten hebben, draaien ze nog een griezelige hoeveelheid overuren. Daarna zit er niets anders op dan de frustraties van zich af te drinken tot in de nog latere uurtjes. Hun kinderen zien ze alleen op zondag en hun salaris moeten ze inleveren bij hun vrouw. Zij gaat over opvoeding en financiën, en geeft haar man zakgeld. Niks pater familias, de salaryman is de sul van het gezin die zowel in reclames, strips en tv-series het mikpunt van spot is.

Feit of fictie? Een beetje van allebei. Feit is dat Japan met kop en schouders uitsteekt boven de andere industrielanden qua overwerkuren. Bijna 12 procent van de beroepsbevolking werkt elke dag tot 10 uur ’s avonds over. Het aantal gevallen van karoshi (dood door overbelasting) neemt toe, terwijl dit verschijnsel elders vrijwel onbekend is. En de reclame roept de salaryman onverminderd op energiedrankjes te nemen om nog een paar uur langer overeind te blijven.

Aan de andere kant keren veel jongeren het salaryman-leven de rug toe. Veel lucratieve andere wegen zijn er echter niet. Alleen een vaste betrekking levert sociale zekerheid, een jaarlijkse bonus, een redelijk pensioen en een royale afzwaaipremie aan het einde van de rit op.