Israël begint op Sicilië te lijken

Israëls president, premier en de politietop worden verdacht van corruptie.

Volgens corruptiebestrijder Shraga is sprake van erosie van normen en waarden.

President Moshe Katsav wordt beschuldigd van verkrachting van vier vrouwen, machtsmisbruik en seksuele intimidatie. Volgens de advocaten van de vrouwen gebruikte Katsav zijn macht als minister en president om hen tot seks te dwingen. Katsav droeg eind januari zijn macht tijdelijk over aan de voorzitter van het Israëlische parlement in verband met het strafrechtelijk onderzoek. Foto AP In opspraak in Israël: president Moshe Katsav. Foto AFP Israeli President Moshe Katzav (Katsav) gives a fiery press conference at his official residence in Jerusalem 24 January 2007, a day after the Israeli Attorney General Menachem Mazuz informed the 61-year-old that he intended to charge him with rape and sexual harassment of four women as well as breach of trust and accepting bribes. Katzav said he would temporarily step aside but not resign after it was announced that he would be indicted. "I announced today to the Knesset that I would suspend myself from my post," Katsav told reporters. "The law does not oblige me to resign... I will not give in to blackmail." AFP PHOTO/YOAV LEMMER AFP

„De president van Israël is een seksmaniak en in plaats van af te treden, vecht hij terug. Ongelooflijk toch, die Moshe Katsav is totaal schaamteloos. Dat ging 25 jaar geleden wel anders. Wie toen in opspraak kwam, hield tenminste de eer aan zichzelf.”

Eliad Shraga (46) wijst vanuit zijn advocatenkantoor naar het strand van Tel Aviv, waar in 1977 minister van Huisvesting Avraham Ofer met zijn dienstwapen zelfmoord pleegde voordat hij in een fraudezaak door de politie verhoord zou worden. „We hebben in alle opzichten te maken met een uitholling van normen en waarden. Israël is een prachtig land, er wonen hier fantastische mensen, maar helaas is het management de afgelopen 25 jaar heel wat corrupter geworden. De knoeiers zijn aan de macht”, zegt Shraga, advocaat en voorzitter van de Beweging voor Kwaliteit en Overheid, een particuliere organisatie die corruptie bestrijdt.

Op zijn bureau liggen de ochtendkranten met het laatste nieuws over de crisis bij de nationale politie, die volgens onderzoeksrechter Vardi Zeiler („Israël begint op Sicilië te lijken”) is geïnfiltreerd door de maffia. Op de voorpagina van Maariv staat een commentaar onder de kop „Sodom en Gomorra, is Israël verrot?”

Het lijkt erop, want geen week gaat voorbij waarin het land niet wordt verrast met verwikkelingen in de politieonderzoeken naar verdachte gedragingen of maffiarelaties van premier Olmert, zijn chef de kabinet, minister van Financiën, president Katsav, de top van de Belastingautoriteit, topambtenaren van het ministerie van Defensie en de Immigratiedienst. „Vergeleken met 25 jaar geleden is de sfeer in Israël enorm veranderd. We zijn aanzienlijk minder idealistisch geworden. Dat is de belangrijkste verklaring voor de erosie van normen en waarden. De politiek wordt op alle niveaus gedomineerd door mensen voor wie de Nasdaq God is. De eigen bankrekening gaat voor het landsbelang. Macht corrumpeert, absolute macht corrumpeert absoluut. De beste mensen zitten niet in de regering, maar in het bedrijfsleven en het leger”, constateert Shraga.

Als jurist is hij gespecialiseerd in procedures bij de Hoge Raad, maar Israël kent hem vooral als een felle waakhond die jaagt op premiers, ministers en burgemeesters. Drie ministers moesten door zijn toedoen aftreden, zeven burgemeesters gingen het gevang in en voormalig premier Sharon, wiens zoon Omri onlangs is veroordeeld wegens het aannemen van 1,3 miljoen dollar aan steekpenningen, kon de naam Eliad Shraga niet horen zonder razend te worden.

Shraga organiseerde afgelopen maanden demonstraties tegen corruptie én tegen de wijze waarop de oorlog in Libanon werd gevoerd waaraan honderdduizenden Israëliërs deelnamen. Hij heeft recht van spreken want hij leidde als reserve-luitenant-kolonel een eenheid die optrok tot aan de rivier de Litani. Zijn analyse: de regering-Olmert is corrupt en heeft totaal gefaald, vooral op het thuisfront.

Gebrek aan idealisme is een verklaring, maar ook het politieke systeem met voorverkiezingen speelt een rol. „Kandidaten hebben veel geld nodig voor de campagnes en leunen zwaar op vrijwilligers die later weer beloond moeten worden met baantjes en gunsten.” En de verleidingen en de belangen zijn aanzienlijk toegenomen. „Corruptie heeft vooral plaats bij het verlenen van vergunningen, bij de privatisering van overheidsbedrijven, bij aanbestedingen van grote projecten en bij het benoemen van relaties of vrienden in openbare functies op ministeries en overheidsdiensten zoals de politie. We zien ook een groei van het aantal maffiafamilies, vooral in de Russische sector”, vertelt Shraga, die schat dat 30 miljard dollar aan zwart geld in omloop is.

De politieke cultuur is bovendien sterk beïnvloed door de groei van de ultraorthodoxe partij Shas, de partij van zeer gelovige joden uit het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Iran. „Shas heeft maar één belang en dat is het enge ultraorthodoxe belang. Zij vinden het volkomen gerechtvaardigd dat de overheidskas geplunderd wordt ten behoeve van hun kiezers en van zichzelf.”

Voormalig politieman en fraudebestrijder Meir Gilboa (59), tegenwoordig docent aan de orthodoxe Bar-Ilan Universiteit, is het daar volledig mee eens. Gilboa bracht in 1996 Shasminister Aryeh Deri ten val. De Shasleider had gefraudeerd en Gilboa kon dat bewijzen. Deri moest aftreden en werd veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf. Gilboa doceert nu witte boordencriminaliteit en zijn lessen zijn verplichte kost voor politieofficieren met ambitie.

Gilboa denkt dat mede door Shas het systeem van machers is gecorrumpeerd. Macher is Jiddisch voor de tussenpersoon die bijvoorbeeld contact legt tussen een zakenman en een hoge politicus. „Een macher opent deuren. Hij zorgt ervoor dat er een combina tova tot stand komt, een ‘goede combinatie’”, vertelt de ex-politieman. „Dat is natuurlijk niet meer van deze tijd; dat systeem van ‘als jij wat voor mij doet, doe ik wat voor jou’ werkt corruptie in de hand.”

Volgens Gilboa zijn politieonderzoeken waarin premier Olmert, zijn kabinetschef, de minister van Financiën en de Belastingautoriteit betrokken zijn, terug te voeren op het systeem van de machers.

„Kijk, als geheel is Israël geen gecorrumpeerd land, maar er wordt wel heel veel geregeld en geritseld. Maar het is een goed teken dat het met alle macht bestreden wordt. De nationale fraudediensten beschikken nu over 800 rechercheurs, opgeleide accountants en fiscalisten. Dat begint resultaten op te leveren.”

Eliad Shraga is het daarmee volstrekt oneens: „Dit is maar een druppel op een gloeiende plaat. De politie is veel te zwak en geïnfiltreerd door de maffia. Politiemannen hebben het bovendien te druk met het bestrijden van terreur. Misschien dat er op nationaal niveau van lichte verbetering sprake is, maar in gemeenten, en zeker in de Arabische gemeenten, wordt nooit iets onderzocht. Geen plaatselijke rechercheur durft de smerige zaakjes van de burgemeester en de belangrijkste ondernemers en notabelen te onderzoeken. Of we het nu leuk vinden of niet, Israël is in dat opzicht toch een echt Midden-Oosters land.” Met financiële hulp van twee Nederlandse geldschieters heeft Shraga een project opgezet om corruptie op lokaal niveau te bestrijden.