Intelligent ouwehoeren over tv

Daan Dijksman maakte van VARA TV Magazine een journalistiek omroepblad. ,,Ik streefde iets anders na dan leegheid en voosheid.’’

Daan Dijksman wilde geen lachende tv-meisjes meer op de cover van TV Magazine. Foto Jørgen Krielen Jorgen Krielen/Amsterdam, 19-02-2007/ Daan Dijksman Krielen, Jorgen

„Ze vroegen mij niet vanwege mijn verpletterende kennis van de showbusiness”, zegt Daan Dijksman met enige ironie. Per 1 maart stopt hij na bijna dertien jaar hoofdredacteurschap bij VARA TV Magazine. Zijn opvolger is Chris Buur.

Dijksman was jarenlang redacteur van het weekblad de Haagse Post en adjunct-hoofdredacteur van HP/De Tijd, voordat hij in mei 1994 bij de VARA begon. De omroepgids, destijds met een oplage van een half miljoen exemplaren, moest meer aansluiten bij het profiel van Nederland 3. Op die zender speelde de VARA toen met de VPRO en de NPS nog een hoofdrol. „De ambitie van Nederland 3 was om BBC2-achtig te worden”, zegt Dijksman. „TV Magazine moest meer kwaliteit en journalistieke inhoud bieden. Niet meer met hoofdzakelijk lachende tv-meisjes op de cover, maar wel met behoud van de oplage.”

Columnisten van TV Magazine als Paul Witteman, Midas Dekkers, Youp van ’t Hek en Mart Smeets waren aan VARA-programma’s verbonden. Onder het motto ‘Het tijdschrift onder de omroepbladen’ voegde Dijksman daar reportages, interviews en beschouwingen van onafhankelijke journalisten aan toe – veelal niet óver, maar naar aanleiding van tv-programma’s. Als bijvoorbeeld het tv-programma Andere Tijden de Hongaarse opstand in 1956 behandelde, dan vroeg hij H.J.A. Hofland om een bijdrage daarover.

Het aloude VARA-adagium dat via de omroep het volk moest worden ‘verheven’ speelde bij Dijksmans onderwerpkeuzes een rol. „Ik streefde iets anders na dan de leegheid en de voosheid die je vaak ziet in andere omroepbladen. We legden de lat iets hoger dan ze bij TROS Kompas doen.”

Met rubrieken als ‘Stijlboek’ en ‘Buis & Haard’ werd een alibi gevonden om zowel de soapster als het Kamerlid op een andere wijze – met respectievelijk uiterlijke kenmerken en het kijkgedrag – in TV Magazine te presenteren. „De confrontatie met tv-roem is niet altijd een lolletje”, zegt Dijksman. „Veel van die tv-helden worden vertegenwoordigd door bijkans hysterische meisjes met alleen een voornaam. Die willen greep hebben op fotografie, visagie, moment van publicatie… allemaal onderwerp van veel gezeik.”

De programmabladen vormen nog altijd een belangrijke pijler onder het Nederlandse omroepbestel. De inkomsten en de hoeveelheid zendtijd van een omroep zijn gerelateerd aan het aantal leden. En het lidmaatschap is in hoge mate afhankelijk van het abonnement op een gids. Belangrijkste bedreiging voor deze bladen vormt het verlies van het alleenrecht op de publicatie van programmagegevens. Een uitgever zou bij het vrijkomen van het auteursrecht zomaar een omroepblad kunnen beginnen. „De Telegraaf was lang de juridische motor achter deze strijd. Andere kranten zouden dan ook een gids uitbrengen en de bladen van de omroepen zouden overbodig worden. Ondertussen is het juridisch nog altijd niet mogelijk en lijkt De Telegraaf de animo te hebben verloren. Bovendien liggen de omroepbladen in bijna 70 procent van de huiskamers. Zo’n Veronica-gids, gelieerd aan een marginale zender maar met meer dan een miljoen exemplaren, is een uitgeeffenomeen. Over de hele linie dalen de oplages. Maar het afkalven van die ijsberg duurt wel even.”

TV Magazine genereert voor de VARA zo’n zes miljoen euro per jaar. „Dat geld wordt in programma’s gestoken. De gids is voor de VARA-leiding om die reden interessant, én als manier om leden te ronselen. Omdat steeds aan die eisen werd voldaan, kreeg ik altijd de vrijheid er een zo fris en goed mogelijk blaadje van te maken.”

Een paar jaar geleden werd op de formule van TV Magazine een tv-programma geënt: De Gids. Presentator Matthijs van Nieuwkerk stond hierin stil bij het actuele tv-aanbod. Dijksman: „Daarin zaten veel elementen van De Wereld Draait Door, ofwel: intelligent ouwehoeren over televisie. Het wonderlijke is, dat wat bij zo’n blad vaak als enigszins sleets wordt beschouwd, nu alom op tv als vernieuwend geldt. Ouwehoeren over tv is verworden tot één zelfbevestigende eredienst, één kermis der ijdelheden.”

Hij signaleert dat er vroeger bij de VARA nog enige terughoudendheid was ten opzichte van de commerciële tv. „Nu zit iedereen bij iedereen te kwekken en te kwaken. Want in het huidige bestel moet je scoren. En rekening houden met een korte attentiespanne. Vandaar dat als er bij Pauw & Witteman een minister te gast is, er ook altijd een honkballer moet zijn. En moet Klaas de Vries zich mengen in het Stout-discours. Het scoort als een tierelier. Maar ik lees liever een boek.”