‘Fons regisseerde als een acteur’

Collega-regisseurs, acteurs en producenten reageren op de dood van Fons Rademakers.

Frans Weisz, filmmaker, was Rademakers’ concurrent voor de verfilming van Mulisch’ De aanslag . „Mijn producent Matthijs van Heijningen belde op dat we tot twaalf uur de tijd hadden om Rademakers’ bod op de rechten te overtreffen en vroeg of ik dat wilde. Ik zei dat ik de film graag wilde maken, maar er net zo lief een ander over zag uitglijden. En toen heeft Fons er de Oscar mee gewonnen, zo ongeveer het enige wat een filmmaker mee het graf in neemt.”

Matthijs van Heijningen, filmproducent: „Fons was de meest markante filmmaker die we in de tweede helft van de twintigste eeuw hebben gehad. Hij maakte meesterwerken, die gevolgd werden door de grootste flops. Maar Als twee druppels water is toch wel de beste Nederlandse film uit de twintigste eeuw. Fons was een fenomeen. Toen waren filmmakers nog gedistingeerde mensen. Hij produceerde zijn films zelf en was een meedogenloos producent, die met acteurs dingen deed die anderen zich niet konden permitteren.”

Eddy van der Enden, cameraman, voerde de camera bij Rademakers’ debuut Dorp aan de rivier (1958). „Het is aan Fons te danken dat Nederlandse cameralieden speelfilms mochten draaien. Voor Dorp was het gebruikelijk dat de cameraman een Brit of een Duitser was. De producenten vertrouwden niet op Nederlanders.” Aan de acteurs besteedde Rademakers de meeste aandacht. „Met de camera als zodanig bemoeide hij zich nauwelijks. Met zijn vrouw Lili had hij de film heel precies voorbereid. Zij waren echt een team. Zij tekende de instellingen op een storyboard, hij ging met de acteurs aan de slag. Zoals Hitchcock altijd zei: ‘De film is klaar, hij hoeft alleen nog maar gedraaid te worden.’ Fons kon flink tekeergaan als het niet opschoot, maar dat waren korte flitsen van opwinding en daarna was hij weer vanouds vrolijk.”

Toine Berbers, directeur Filmfonds, werd als filmkijker door Fons Rademakers „geïnspireerd”. Dorp aan de rivier is de eerste Nederlandse speelfilm die hij zich kan herinneren. „Daarvoor zag je alleen maar buitenlandse speelfilms. Rademakers was de eerste die liet zien dat zoiets ook in Nederland mogelijk was. Wat hij heeft gemaakt is waardevol. Zijn films vallen op door hun kwaliteit en de bevlogenheid waarmee ze zijn gemaakt.”

Hans Kemna, oud-directeur van castingbureau Hans Kemna Casting: „Ik zal hem heel erg missen; hij was een goede vriend én de geestigste man van het westelijk halfrond. Hij was ook een briljant acteur en een gedegen vakregisseur. Hij regisseerde de acteurs heel goed, mede omdat hij zelf zo'n goede acteur was. Ja, ik vond hem een betere acteur dan regisseur, maar aan de andere kant, hij heeft de Oscar voor de De Aanslag niet voor niets gewonnen. Hij was in mijn leven heel belangrijk en niet alleen omdat ik de casting voor De Aanslag heb gedaan. Al betekende dat veel voor mijn carrière; ineens kreeg ik felicitaties van vele castingdirectors van over de hele wereld.”

Helmert Woudenberg, acteur, speelde in Because of the Cats en Max Havelaar : „Het was ontzettend leuk werken met Fons. Hij was heel uitgesproken. Als regisseur was hij heel erg een acteur, hij speelde alles voor en jutte je behoorlijk op. Hij was altijd in paniek en riep dan ‘Helmert, doe het voor mij!’ ”