Iedere avond wordt er een nieuwe BN’er geboren

Vanavond op televisie: afvallen met sterren.

Maar dansen, zingen, pokeren of schaatsen kan ook.

Want we willen meeleven.

Linda Wagenmakers

Het is woensdagavond half negen en je zet de televisie aan. RTL4, Dancing on ice. Je hebt geen zin in Nederlandse B-sterren op schaatsen en zapt weg.

Donderdagavond half negen, op Nederland 1 is Wie is de mol. Opnieuw bekende Nederlanders, al abseilend op jacht naar de verrader in hun groep.

Vrijdagavond, hetzelfde tijdstip maar een andere zender. Sterren dansen op het ijs. Wéér bekende Nederlanders, dus zet je de televisie maar uit.

En er komen nog meer programma’s met sterren. Vanavond begint De afvallers met sterren. Eind februari komt SBS met Geboren en getogen, waarin onder anderen volkszanger Dries Roelvink en actrice Willeke van Ammelrooy teruggaan naar hun geboortestraat.

Half maart begint zowel SBS als Tien een zangprogramma met bekende Nederlanders, die níet bekend zijn om hun zangkunst. So you wanna be a popstar en Just the two of us gaan de programma’s heten. Voor 12 mei is Fighting with the stars gepland: sterren die gaan kickboksen. Deelnemers: oud-voetballer John de Wolf, DJ Paul Elstak en Big Brother Ruud.

Het zijn niet alleen de commerciële omroepen, ook de publieke omroep gaat mee in de trend. Zo presenteert Hanneke Groenteman vanaf juni bij ouderenomroep Max Sterren op het doek. Daarin interviewt zij een bekende Nederlander, terwijl intussen drie kunstenaars de ster schilderen.

Steeds weer nieuwe programma’s met zangers, sportlieden, dj’s, acteurs en wat nog meer doorgaat voor ‘bekende Nederlander’. De eerste vereiste voor een nieuw programma lijkt dat er BN’ers in zitten. Waarom is dat?

1Een simpele maar belangrijke verklaring, zegt Ard Heuvelman, is het toegenomen reservoir aan sterren. Heuvelman, mediapsycholoog van de Universiteit van Twente: „Bijna iedereen is nu bekende Nederlander.”

En dat komt, zegt Heuvelmans collega Maarten Reesink van de Universiteit van Amsterdam, doordat programma’s als Big Brother een nieuwe groep bekende Nederlanders hebben gecreëerd. Reesink: „Een aantal karakters uit Big Brother sloeg aan. Zij werden nieuwe bekende Nederlanders. Die waren ook nodig om al die programma’s te kunnen vullen. Zoveel A-sterren hebben we niet in Nederland.”

2Voordeel van werken met BN’ers is dat ze door hun bekendheid meteen een snaar raken bij de kijkers. Maarten van Rooijen, persvoorlichter bij Tien: „In programma’s waarin sterren iets anders moeten doen dan waarmee ze bekend zijn geworden, stellen ze zich kwetsbaar op. Ze komen dichter bij de mensen. Bijvoorbeeld als ze meedoen aan een zangprogramma, terwijl ze niet kunnen zingen. Het publiek wil graag zien hoe ze het dán doen.”

Dat beaamt Eric Dekker van SBS. Volgens hem blijkt dat vooral uit programma’s als Sterren dansen op het ijs „Kijkers willen zich graag identificeren met BN’ers.” Vorige week vrijdag trok Sterren dansen op het ijs 1,4 miljoen kijkers. Dancing on ice van RTL4 trok er ruim 600.000.

De kijker is een voyeur, zegt ook Christine Braun van de Avro (Wie is de mol): „Hij heeft een natuurlijke nieuwsgierigheid om in het leven van een bekende Nederlander te kijken.” Na vier seizoenen Wie is de mol met ‘gewone’ Nederlanders presenteert de Avro nu drie series met BN’ers. Naderden de kijkcijfers in de eerste vier jaar het miljoen, dankzij de vips zijn dat er dit jaar 300.000 meer.

3Voor het publiek worden de sterren door hun voortdurende optredens op tv een lid van de familie. En dat komt goed uit, in deze tijd van steeds minder familiebanden. Leefde je vroeger mee met je neven, nichten, ooms en tantes, nu word je avond aan avond op de hoogte gehouden van de belevenissen van ‘jouw’ bekende Nederlanders.

Volgens mediapsycholoog Reesink fungeren bekende Nederlanders als ‘extended family’, een extra familie. „Je kunt over hen roddelen en dingen uit je eigen leven op hen projecteren.” Doen ze het zoals jij het zou doen. Of vind je dat ze het verkeerd aanpakken. Reesink: „BN’ers zijn een aanleiding voor mensen om het te hebben over normen en waarden. Die trend is begonnen met de roddelbladen.”

Heuvelman vult zijn collega aan: „Als aan een programma alleen maar onbekende mensen meedoen, is het steeds opnieuw de vraag of hun persoonlijkheid aanspreekt.” Bekende Nederlanders roepen meteen een gevoel op. „Je kent ze al en kunt meteen meeleven.”

4Om het gevoel van betrokkenheid bij de kijkers (en daarmee de kijkcijfers) vast te houden, moet je dezelfde sterren vaak zien. Dus worden er steeds nieuwe formules bedacht, gekocht of aangepast. Eerst schaatsen met BN’ers, dan zingen, dan kickboksen. „Hetzelfde trucje wordt steeds opnieuw toegepast”, zegt mediapsycholoog Reesink.

Het begon in de jaren zeventig met Sterrenslag, zegt Reesink. Later ontstonden uit de realityprogramma’s met ‘gewone’ Nederlanders (Big Brother, Expeditie Robinson) de realitysoaps , zoals De Bauers bij RTL4 en Gewoon Jan Smit bij de publieke omroep. Nu is er een verschuiving gaande van realitysoaps naar amusementsprogramma’s met bekende Nederlanders. Voorbeelden: Bobo’s in the Bush, Dancing with the stars, Veronica’s poker.

5Ook televisiemakers zijn dol op sterren. Ze zijn makkelijk om mee te werken. Heuvelman: „Ze kunnen omgaan met de camera. En ze weten hoe je een televisieprogramma maakt.”

Daarbij zetten commerciële zenders al jaren hun eigen medewerkers als bekende Nederlander in. Presentatrices Stella Gomans en Marielle Bastiaansen van RTL4 bijvoorbeeld, doen mee aan Dancing on ice van RTL.

6De sterren zelf lenen zich er graag voor. Voor het programma Just the two of us stonden de sterren in de rij, vertelt Maarten van Rooijen van Tien. „We hebben voorrondes gehouden, met hoeveel mensen weet ik niet meer, maar in ieder geval meer dan de negen die nu mee gaan doen.”

Ook bij de Avro was het vinden van bekende deelnemers voor Wie is de mol niet moeilijk, zegt Christine Braun, woordvoerster bij de AVRO. „Het enige probleem was eigenlijk of ze wel drie weken van huis konden zijn.”

7Voor BN’ers die in vergetelheid zijn geraakt, is een televisieprogramma een goede manier om weer bekend te worden. Jody Bernal, bekend van zijn hit Que si que no was allang van televisie verdwenen, toen hij vorig jaar werd gevraagd voor Sterren dansen op het ijs. Nu presenteert hij in SBS shownieuws een dagelijks item over de nieuwe serie. Bonnie St. Claire werd na Hotel Big Brother uitgenodigd om samen met Viola Holt een eigen programma op Tien te presenteren.

De programma’s hebben hun eigen dynamiek. BN’ers van de C-categorie promoveren naar de B-categorie. Neem Jan Postulart, vorig jaar bekend geworden als jurylid bij Dancing with the stars. Hij mocht dit jaar bij Dancing on ice zelf mee schaatsen als BN’er.

Of kijk naar de transseksuele telefoniste Kelly van der Veer. Na haar televisiedebuut in Big Brother 3 in 2001 is Kelly vaste televisiegast. Bij talkshowhost Robert Jensen, als deelnemende BN’er aan de nationale IQ test (score 77, twee punten boven orang-oetan Sandy) en onlangs als schaatster nog bij Dancing on ice. Daarnaast is Kelly tegenwoordig te boeken als presentatrice voor bedrijfsevenementen of voor een ‘Meet & Greet Kelly’.