De norm en de waarde

Het is zijn laatste dag. Morgen draagt, na 4.728 dagen, Gerrit Zalm de sleutels van de schatkist over aan zijn opvolger Wouter Bos. Hoe zal de langst zittende minister van Financiën ooit herinnerd worden?

Het is niet veel bewindslieden gegund om een zelfstandig naamwoord naar zich vernoemd te krijgen. Na de Melkertbaan en het kwartje van Kok zal de Zalmnorm ongetwijfeld in het politieke woordenboek worden opgenomen. Al bij zijn aantreden in augustus 1994 bracht Zalm een waterscheiding aan tussen de inkomsten en uitgaven van de overheid, waarbij hij een strikt uitgavenplafond instelde.

Tweede stokpaardje van Zalm was het terugdringen van de staatsschuld. Dat was nodig om te voldoen aan de Europese norm die stelt dat de schuld niet hoger mag zijn dan 60 procent van het bruto binnenlands product. Toen Zalm aantrad, lag die voor Nederland op 75 procent.

Een van de manieren om de staatsschuld te verminderen was het afstoten van overheidsdeelnemingen in bedrijven. Een lucratief beleid dat past in Zalms liberale gedachtengoed van minder staatsbemoeienis met de economie.

Het aantal staatsdeelnemingen is onder Zalm teruggebracht van 45 naar 21 stuks, een reductie die tientallen miljarden heeft opgebracht. Grootste melkkoe was zonder twijfel het voormalige staatsbedrijf PTT. De beursgangen van de twee divisies daarvan, KPN en TNT, en de latere aandelenverkopen hebben zo’n 20 miljard euro opgeleverd. Dat bedrag is overigens niet louter in de staatsschuld gestopt.

In absolute getallen is de schuldpositie van Nederland er niet veel mee opgeschoten. De staatsschuld bedraagt nu 257 miljard euro, liefst 42 miljard meer dan in het jaar dat Zalm aantrad.

Maar relatief deed Zalm zeker goede zaken. Hij wist de rentelasten met een 30 procent terug te dringen tot ruim 9 miljard. En de EU-norm is ruimschoots gehaald: de staatsschuld ligt nu onder de 50 procent van het bbp.

Knap werk, maar het plaatje had nog mooier kunnen zijn. Op één dossier slaagde Zalm niet in zijn opzet: de beursgang van Schiphol. Die had volgens Zalms berekeningen ruim 2 miljard moeten opleveren, inclusief de uitkering van een superdividend.

Ondanks deze misser heeft de minister op de valreep toch nog een duit in het zakje gedaan. Eergisteren schoof Financiën het bedrijf Novec (dat zendmasten voor radio en tv exploiteert) door naar stroomnetbeheerder Tennet. Opbrengst voor de staat: 8,2 miljoen euro. Alle beetjes helpen, moet Zalm in zijn laatste week hebben gedacht.

Philip de Witt Wijnen