Onder bondgenoten

De geschiedenis herhaalt zich, maar nooit in dezelfde vorm. Ruim een kwart eeuw geleden moesten op strategische plaatsen in Europa kruisraketten worden geplaatst als antwoord op vergelijkbare wapens die de toenmalige Sovjet-Unie op het Westen had gericht. Nu stellen sommige Europese landen op gezag van de Verenigde Staten bases beschikbaar voor een Amerikaans schild tegen vijandelijke raketten. De opbouw van zo’n schild is weliswaar nog geen feit – de effectiviteit ervan is gering door technisch onvolmaakte antiraketraketten – maar het rumoer erover zwelt aan. De vijand is niet Rusland, maar een islamitische staat die met raketten een bedreiging vormt voor Amerika.

De premiers van Polen en Tsjechië gaan met plaatsing van het schild op hun grondgebied akkoord, ondanks oppositie van hun bevolkingen. Beide landen zijn lid van de NAVO en de Europese Unie. Met name de laatste dreigt door de kwestie in verlegenheid te komen. De EU heeft geen veiligheidsbeleid en wordt indringend geconfronteerd met haar eigen, grote gebrek. De Unie kan slechts accepteren wat Washington voorschrijft als soevereine lidstaten er hun ‘nihil obstat’ over uitspreken.

Bezwaren zijn er genoeg bij de Poolse en Tsjechische burgers, maar de politiek in beide landen maakt er geen geheim van in veiligheidszaken meer met Amerika op te hebben dan met de militaire lilliputter Europa. De Tsjechische minister van Buitenlandse Zaken, Schwarzenberg, zegt in der Spiegel van deze week dat het goed is dat in zijn land „godzijdank” niet zo’n anti-Amerikaanse stemming heerst als „in sommige West-Europese staten”. Schwarzenberg wijst in dit verband op de overheersende rol van de Russen in de geschiedenis van Midden-Europa. Daarin heeft hij gelijk, net als met zijn opmerking dat een vriendschappelijke trans-Atlantische relatie niet in tegenspraak is met het lidmaatschap van de Europese Unie.

Het punt is echter dat door de Amerikaanse plannen en de Russische reacties daarop een nieuwe wapenwedloop dreigt, waar de EU noch de NAVO greep op heeft. Een blijk van het groeiende wantrouwen tussen Washington en Moskou was de snoeiharde uithaal onlangs van de Russische president Poetin. Hij noemde de VS en de manier waarop Washington conflicten oplost een gevaar voor de wereld. Hetgeen de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken tot de verzuchting bracht dat één Koude Oorlog genoeg was.

Het Amerikaanse raketschild kan wel degelijk het militaire evenwicht in Europa met de Russen aantasten; Poetins vrees hiervoor is gerechtvaardigd. Tegelijkertijd zal het schild bij ongewijzigd beleid tot tweespalt in de Europese Unie leiden. Die heeft zoals gezegd militair weinig in te brengen, maar het zou vreemd zijn als dadelijk een Amerikaans antiraketsysteem binnen de EU functioneert zonder actieve bemoeienis van de Unie. Dat gaat wringen.

Inderdaad: niemand zit te wachten op een nieuwe Koude Oorlog – en niemand op een omstreden raketschild waarvan het nog maar de vraag is of het werkt. Overleg hierover is dringend gewenst. Onder bondgenoten – want dat heten de VS, Rusland en Europa tegenwoordig toch te zijn.