Bomaanslag op de Vriendschapstrein

Bij twee bomexplosies in een trein tussen India en Pakistan zijn gisteren 66 inzittenden omgekomen.

De trein was symbool voor vredesproces over Kashmir.

De heropening van twee treinverbindingen tussen India en Pakistan bleek de afgelopen drie jaar het enige tastbare resultaat van de vredesbesprekingen over de betwiste deelstaat Kashmir. Toen in januari 2004 de Samjhauta (Vriendschap) Express voor het eerst weer reed sinds India in 2001 de meeste banden met Pakistan verbrak, zaten er zestig passagiers in de trein. Aangezien de visa-eisen niet versoepeld waren, was de verbinding vooral symbolisch.

Inmiddels vertrekt tweemaal per week een volgepakte trein vanuit New Delhi naar Lahore, zij het onder strikte veiligheidsvoorwaarden. Dat er zeker 66 doden zijn gevallen bij de bomaanslagen gisternacht in twee treinstellen, komt onder andere doordat de deuren op slot zaten.

Gisteren liet de Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken Kasuri weten dat de aanslag hem niet zou weerhouden van zijn bezoek aan New Delhi, vandaag, voor een nieuwe ronde vredesbesprekingen. Ook de Pakistaanse minister van Spoorwegen haastte zich te zeggen dat de Vriendschapexpres gewoon zou doorrijden.

Het feit dat New Delhi en Islamabad in gesprek zijn en blijven is de belangrijkste winst van de afgelopen jaren; doorgaans eindigen de gesprekken met intentieverklaringen en waarschuwingen aan terroristen dat zij er niet in zullen slagen het proces te verstoren.

De aanslag van gisteren is (nog) niet opgeëist, maar door de twee regeringen wel meteen in verband gebracht met het vredesproces. De Indiase minister van Spoorwegen Laloo Prasad wees naar moslimextremistische groeperingen die strijden voor een onafhankelijk Kashmir, of volledige inlijving bij Pakistan.

Hetzelfde deed New Delhi in juli vorig jaar, toen bij aanslagen op zeven treinen in Mumbai 186 doden vielen. De regering meldde bewijzen te hebben dat die aanslagen het werk waren van de islamitische terreurgroep Lashkar-e-Taïba, gesteund door de Pakistaanse geheime dienst ISI. Dit laatste tot woede van de regering in Islamabad, die het overleg opschortte. De Indiase politie heeft na ‘Mumbai’ honderden arrestaties verricht, maar er zijn nog geen processen begonnen of bewijzen openbaar gemaakt.

Mogelijk is ook dat extremistische hindoes achter de aanslagen van gisteren zitten. Het is bijna vijf jaar geleden dat moslims een trein met hindoeïstische pelgrims aanvielen in de westelijke deelstaat Gujarat, en er 59 doodden. Een geweldsuitbarsting tussen hindoes en moslims volgde in Gujarat, waarbij 2.500 doden vielen. Een wraakactie tegen de in merendeel Pakistaanse passagiers van de Vriendschapexpres is niet uitgesloten.

President Pervez Musharraf van Pakistan liet een verklaring uitbrengen waarin hij stelt dat Pakistan nu „alleen maar vastberadener” is om met Delhi tot vrede te komen. Er zijn recent al tekenen geweest dat hij bereid is tot concessies: in december stelde Musharraf in een interview op de Indiase televisie voor dat Kashmir onder gezamenlijk bestuur zou worden geplaatst. Daarvóór hield hij vast aan de eis dat de hele deelstaat onder Pakistan zou vallen. Ook liet hij de voorwaarde vallen dat de bevolking zich per referendum zou mogen uitspreken over de status van Kashmir.

Vooral dat laatste was een handreiking. De bevolking van het Indiase deel van Kashmir bestaat voor 95 procent uit moslims; het is denkbaar dat zij bij een volksraadpleging voor losmaking van India stemmen. Gezamenlijk bestuur wordt in Pakistan fel betwist door vooral de MMA, de alliantie van moslimfundamentalistische oppositiepartijen. Ondanks Musharrafs concessies kunnen de komende maanden ook net zo verlopen als die na juli vorig jaar. Pakistan eiste een uitgebreid onderzoek. Als de resultaten uitblijven (ter illustratie van de trage Indiase rechtsgang: de eerste veroordelingen van de aanslagen in 1993 kwamen vorig jaar), of als India weer met beschuldigingen aan het adres van Islamabad komt, kan de stemming zo weer omslaan.