Zelfs onze koningin is van Britse komaf, hoor

Een dubbele nationaliteit betekent dubbele loyaliteit, zegt de Partij voor de Vrijheid.

Nou en? Moderne burgers en bewindslieden hebben talloze loyaliteiten.

Afgelopen donderdag ontstond grote beroering in het parlement toen de Partij voor de Vrijheid (PVV) van Geert Wilders een motie indiende om de nieuwe staatssecretarissen Ahmed Aboutaleb (Sociale Zaken, PvdA) en Nebahat Albayrak (Justitie, PvdA) niet te laten beëdigen vanwege hun dubbele nationaliteit. Meervoudige nationaliteit van bewindslieden kan leiden tot conflicterende belangen, aldus de PVV. Is er reden tot zorg?

Een minister of staatssecretaris kan niet tegelijkertijd lid zijn van de regering en het (Europees) parlement, zo staat in respectievelijk de Grondwet (artikel 57) en de Wet incompatibiliteiten Staten-Generaal beschreven. Ook hier geldt het argument dat belangenverstrengeling moet worden voorkomen. Voor gemeenteraadsleden en statenleden bestaat soortgelijke regelgeving. Naast sommige functies zijn ook bepaalde handelingen voor deze ambtsdragers verboden, zoals het verlenen van financiële diensten aan ‘hun’ gemeente of provincie.

De argumentatie van de PVV is echter niet van dezelfde –juridische– orde. De partij suggereert namelijk dat een dubbele nationaliteit leidt tot een dubbele loyaliteit. Zo zou Albayrak vanwege haar Turkse paspoort niet meer objectief kunnen oordelen over de toetreding van Turkije tot de Europese Unie, aldus de PVV.

Waar is het oorzakelijke verband tussen nationaliteit en loyaliteit op gebaseerd? Is het niet waarschijnlijker dat iemand als Ahmed Aboutaleb juist extra loyaal is jegens Nederland, omdat hij hier kansen heeft gekregen die hem in Marokko waarschijnlijk niet ten deel zouden zijn gevallen?

Bovendien, waarom zou de nationaliteit meer van invloed zijn dan religie, opleiding of maatschappelijke achtergrond? De nieuwe minister Ronald Plasterk (Onderwijs, PvdA) heeft zich eerder als columnist en atheïst gekeerd tegen het behoud van bijzondere universiteiten. Kan hij dan als minister de in artikel 23 van de Grondwet vastgelegde vrijheid van onderwijs verdedigen? Natuurlijk wel. Wie zijn handtekening zet onder een regeerakkoord, zal de daarin vastgelegde afspraken moeten respecteren. Persoonlijke opvattingen spelen dan geen rol. Ook vice-premier Rouvoet moet het recht op abortus accepteren.

Overigens, als de PVV toch de dubbele nationaliteit voor politieke ambtsdragers wil schrappen, zal een debat over de koningin onvermijdelijk blijken. Ons staatshoofd is volgens oud-hoogleraar migratierecht Ulli d’Oliveira namelijk een nazaat van vorstin Sophie von der Pfalz, die in 1701 door een ‘Act of Settlement’ de Britse nationaliteit verkreeg. De Britse nationaliteit zou overgaan op haar afstammelingen – tot in 1948 de wet werd afgeschaft. Ook koningin Beatrix (geboren in 1938) heeft formeel dus een dubbele nationaliteit.

Met een debat over de dubbele nationaliteit is niets mis. Maar na de moord op Theo van Gogh door Mohammed B., die zowel de Marokkaanse als de Nederlandse nationaliteit bezat, kreeg het debat ineens een andere toon. Dubbele nationaliteiten werden in verband gebracht met religieus fundamentalisme of terrorisme. Vooral de loyaliteit van moslims aan het moederland werd opeens een probleem.

Maar is dat probleem er werkelijk geweest? Het debat vertoont weinig realiteitsbesef. Immers, burgers van een moderne samenleving bezitten per definitie meervoudige loyaliteiten. Ze zijn loyaal aan hun land, maar ook aan hun familie, vrienden of collega’s in het buitenland, misschien zelfs aan de Europese Unie. Dat burgers alleen loyaal zijn aan het land waar ze geboren zijn, is erg kort door de bocht.

Zelfs demissionair minister Verdonk schreef enkele jaren geleden al aan de Kamer: ‘Loyaliteit is een te complex begrip om in een debat over integratie en meervoudige nationaliteit als toetssteen te kunnen worden gehanteerd. Niet beweerd kan worden dat het hebben van meer dan een nationaliteit onder alle omstandigheden leidt tot een probleem voor de loyaliteit aan Nederland.’

Vorige week bleek Verdonk daar alweer anders over te denken. Ze sprak haar voorkeur uit voor één nationaliteit. „Ik vind het heel belangrijk dat volksvertegenwoordigers en bewindspersonen uitstralen dat ze trots zijn op hun Nederlanderschap”, zei ze erbij. Trots zijn op Nederland betekent kennelijk dat men zich moet schamen voor een tweede nationaliteit. Is dat niet hét bewijs dat opportunisme en incidentalisme een groter gevaar vormen voor onze democratie dan dubbele nationaliteiten?

Prof.mr. Rob van Gestel is hoogleraar theorie en methode van wetgeving aan de Universiteit van Tilburg.

Lees de profielen van de nieuwe bewindslieden op nrc.nl