Neemt gij....

Ruimte voor elkaar laten. Elkaar respecteren. Anderen geen schade berokkenen. Elkaars identiteit accepteren. In de ophef over de ‘homo-passage’ in het regeerakkoord is het nuttig om pas op de plaats te maken. Oproepen aan gewetensbezwaarde trouwambtenaren om ‘de wet uit te voeren’ – en dus homo's te trouwen – miskennen het recht van het individu op ruimte en bescherming voor zijn bezwaren. Ook dat is wet, grondwet zelfs. En vrijheid, die broodnodig is in een land waar culturele en religieuze minderheden samen leven. Wetten en regels zijn daarom genuanceerd en moeten zo ook worden toegepast.

Tussen grondrechten is bijvoorbeeld geen hiërarchie. De godsdienstvrijheid van de één weegt niet zwaarder dan het recht van de ander niet te worden gediscrimineerd. Dat betekent dat er op scholen onder omstandigheden ook ruimte is voor orthodoxe moslims die wel respectvol anderen willen begroeten, alleen niet met een handdruk. Ambtenaren van de burgerlijke stand kunnen evenmin worden gedwongen om personen van hetzelfde geslacht te trouwen, als ze daar religieuze bezwaren tegen hebben.

Sommige gewetensbezwaren zijn sympathieker dan andere. Of het nu om de overtuigd vegetarische keurmeester gaat die een abattoir niet wil controleren, de orthodox gereformeerde verpleger die vaccinatie weigert of de ambtenaar van de burgerlijke stand die geen homo's wil trouwen. Zolang de overheid de keuringsdienst, het ziekenhuis of de burgerlijke stand neutraal en plichtsgetrouw kan laten fungeren, is er geen reden om de bezwaarde ambtenaar onder druk te zetten om tegen zijn persoonlijke overtuiging in te handelen. Waarbij hier dan ten overvloede wordt toegevoegd dat deze krant het burgerlijk huwelijk voor homo’s beoordeelt als geheel gelijkwaardig aan dat voor hetero’s. Anderzijds mogen ambtenaren niet gedwongen worden tegen hun persoonlijke overtuiging te handelen. Dat is evenzeer vrijheid.

De ‘homo-passage’ wordt nu maatschappelijk aangegrepen om de emancipatie van homoseksualiteit te verdedigen. Dat is begrijpelijk. De enige reden dat het onderwerp in het regeerakkoord wordt aangesneden is ideologisch: de christelijke partijen geven een signaal. Door gewetensbezwaarde ambtenaren te beloven dat er ‘initiatieven worden genomen’ om hun rechtszekerheid te vergroten, beloven zij hun extra bescherming. Dat kan ook als een stimulans worden gevoeld deze bezwaren verder te ontwikkelen.

Iedereen moet dat voor zichzelf uitmaken. Maar van een blanco cheque om homohuwelijken voortaan te weigeren, is in het akkoord zeker geen sprake. Eerder het omgekeerde. Het kabinet garandeert dat een gewetensbezwaarde trouwambtenaar altijd wordt vervangen zodat homohuwelijken steeds mogelijk blijven. Ook dat is een signaal. En wel van de PvdA, die zo aangeeft dat er aan de praktijk noch aan het beleid iets zal veranderen. Maar zoals vaker gaan dergelijke nuances verloren in het gekrakeel. En dat is jammer. In een klein land is niets moeilijker en tegelijkertijd noodzakelijker dan elkaar ruimte laten voor volstrekt tegengestelde opvattingen en leefwijzen.