Maoïsten op straat in Kathmandu

In Nepal is het vredesproces in volle gang. Onder toezicht van de VN hebben duizenden maoïsten de afgelopen weken hun wapens ingeleverd. In de hoofdstad Kathmandu houden de voormalige strijders zich nu bezig met politiek.

Jonge maoïstische strijdsters, afgelopen dinsdag in Kathmandu bij de herdenking van het begin van de opstand, elf jaar geleden. Hun wapens hebben ze nu ingeleverd. Foto AP Former communist rebels shout slogans as they participate in a rally to mark the 11th anniversary of their armed revolt in Katmandu, Nepal, Tuesday, Feb. 13, 2007. The rally was to pressure the government to speed up the delayed peace process that ended their rebellion, including the rapid formation of an interim government that is to include Maoists. Addressing the gathering of an estimated 80,000 people, Maoist leader Prachanda warned of conspiracies to disrupt the peace process to end the conflict and crucial elections later this year. (AP Photo/Binod Joshi) Associated Press

Zijn leven speelde zich jarenlang af in de duisternis. Ondergronds. Alsof hij niet bestond. Soms zag hij het daglicht, maar meestal niet. Zelfs zijn eigen naam was hij tijdelijk kwijtgeraakt. Voor zijn maoïstische kameraden was hij Prabha Kiran, dat ironisch genoeg ‘zonsopgang’ betekent. Maar nu heet hij weer gewoon Pawan Shrestha.

Sinds de maoïsten in oktober vorig jaar het vredesakkoord met de Nepalese regering hebben getekend, kunnen de voormalige militanten zich openlijk op straat begeven in de hoofdstad Kathmandu. Zonder gearresteerd of beschoten te worden door het leger. „Ik hoef niet meer constant over mijn schouders te kijken of ik achtervolgd word”, zeg de 38-jarige Shrestha.

Hij is voorzitter van het Newar National Liberation Front, de belangrijkste politieke vleugel van de maoïsten in de Kathmandu-vallei. Het zijn spannende tijden voor hem. In het recente verleden was hij een van de gezochte maoïstenleiders in de vallei, verantwoordelijk voor militaire operaties en politieke propaganda. Kathmandu was altijd onneembaar voor de opstandelingen, maar nu zijn ze er alom aanwezig.

Overal in de stad hangen posters van hun leider Pushpa Kamal Dahal, beter bekend als Prachanda. Dinsdag was hij nog de grote man op een massaal bezochte bijeenkomst in de hoofdstad ter herdenking van de gewapende maoïstenopstand die elf jaar geleden begon. „Het is onze doelstelling van Nepal een democratische republiek te maken”, zegt Shrestha.

De maoïsten zijn altijd uitgeweest op afschaffing van de 238 jaar oude Nepalese monarchie. Ze wilden aanvankelijk van het bergkoninkrijk een communistische staat maken. Jarenlang hebben zij grote delen van het land onder controle gehad. De burgeroorlog heeft zeker aan twaalfduizend mensen het leven gekost en Nepal op het randje van bankroet gebracht.

Het huidige vredesakkoord is tot stand gekomen nadat de Nepalese koning Gyanendra vorig jaar na weken van demonstraties de macht terug had gegeven aan ‘de politiek’. Onderdeel van de overeenkomst is dat de Nepalezen in juni een constituerende vergadering mogen kiezen. Die assemblee gaat zich buigen over een nieuwe grondwet en zal daarmee het laatste woord hebben over de toekomst van het koningshuis.

Maar de maoïsten maken zich zorgen of de geplande verkiezingsdatum wel wordt gehaald. Na juni begint de regentijd waardoor er in grote delen van het land minimaal zes maanden lang geen verkiezingen kunnen worden gehouden. De overheid zal de komende maanden in rap tempo het openbaar bestuur nieuw leven moeten inblazen in de delen van het land waar voorheen de maoïsten de dienst uitmaakten; anders wordt het lastig voor de regering om vrije en eerlijke verkiezingen te houden.

In het kantoor van Pawan Shrestha in het centrum van de hoofdstad Kathmandu staat het bol van de complottheorieën als verklaring voor de „trage voortgang die de overheid maakt”. Er is bijvoorbeeld nog steeds geen overeenstemming over de samenstelling van de nieuwe interim-regering, waarin de maoïsten plaats zullen hebben op basis van het akkoord. „Er zijn koninklijke krachten actief die het vredesproces willen laten ontsporen”, meent Shrestha.

In het oude, onverwarmde gebouw van het Newar National Liberation Front is de Amerikaanse president George W. Bush ook een van de samenzweerders. Hij wil volgens de maoïsten het koninklijk huis van Nepal laten voortbestaan. De Amerikanen zouden de ‘rode terroristen’ liever niet aan de macht zien komen. En dan zijn er nog de hindoenationalisten uit India, die eveneens zouden streven naar handhaving van de monarchie. Nepal is nog altijd een hindoeïstisch koninkrijk, het enige ter wereld. De hindoenationalisten zouden samenwerken met koningsgetrouwe Nepalezen.

Het zijn serieuze beslommeringen voor Shrestha, die onderuitgezakt op een rood plastic stoeltje zit. Niettemin is de van oorsprong civiele ingenieur, gekleed in een grijs trainingsjasje van Adidas, positief over de toekomst. Hij ziet steeds meer mensen lid worden van zijn partij. Of die mensen soms ook op hardhandige wijze gedwongen worden zich aan te melden? Shrestha haalt zijn schouders op. Geregeld verschijnen er berichten in Nepalese kranten dat maoïsten niet schromen met enige dreiging mensen naar bijeenkomsten van hun partij te sturen. „Onzin”, zegt Shrestha.

Buiten het kantoor van de politieke vleugel van de maoïsten hangen jongeren rond. Het zijn voormalige strijders, jonge mannen en vrouwen, die hun wapens aan de wilgen hebben gehangen. Hoewel de maoïsten altijd hebben ontkend kinderen te hebben geronseld voor hun organisatie, lopen ze hier gewoon rond.

Zo’n ex-strijder is Shiva Nagarkoti, een jongen van zestien jaar met een blauw baseballpetje op. Nagarkoti is klein maar breed geschouderd. Een maoïst is hij naar eigen zeggen al van kinds af aan. Ineens beseft hij wat hij gezegd heeft. Snel zegt de jongen ongevraagd: „Ik ben een danser. Ik dans op culturele programma’s van de partij.” Voordat hij verder kan praten, wordt Nagarkoti weggehaald door een oudere man. Een seconde later is hij volledig uit beeld verdwenen. Op een afstandje kijkt Shrestha vaag glimlachend toe.