Equatoriaal Afrika droogt op, blijkt bij Lake Edward

Lake Edward ligt op de grens van Oeganda en Congo. Boringen in de bodemafzettingen laten zien dat er de afgelopen 1400 jaar lange natte droge perioden optraden. foto getty images ISHANGO, CONGO - JULY 21: A Congolese park ranger looks over Lake Edwards July 21, 2006 in the Virunga National Park in eastern Democratic Republic of Congo. After years of war in eastern Congo, the international community and Congolese conservation authorities are trying save the country's remaining wildlife by training new park rangers in paramiitary techniques to stop poachers. (Photo by John Moore/Getty Images) Getty Images

Het regenrijke klimaat van equatoriaal Afrika zal in de toekomst onvermijdelijk veranderen in een veel droger klimaat. Dat schrijven twee Amerikaanse geologen (Geology, januari) die afzettingen in de bodem van het Edwardmeer (of Rutanzigemeer), op de grens van de Democratische Republiek Congo en Oeganda, hebben bestudeerd. Zij konden daaruit de waterbalans in dit gebied in de afgelopen 1400 jaar afleiden. Die blijkt sterk te variëren en weinig goeds te voorspellen voor de nabije toekomst.

Het bijna 80 kilometer lange Edwardmeer behoort tot de ‘grote meren’ in Centraal-Afrika. Het klimaat is er tropisch en regenrijk. John Russell en Thomas Johnson hadden enkele jaren geleden ontdekt dat het magnesiumgehalte in calcietafzettingen op de bodem van het Edwardmeer een goede indicator is voor de hoeveelheid neerslag. Tijdens perioden van droogte heeft de stijgende zoutconcentratie van het water in het meer tot gevolg dat er méér magnesium in het calciet op de bodem wordt afgezet. Tijdens natte perioden daalt de saliniteit en neemt ook het magnesiumgehalte af.

De onderzoekers hebben vijf boorkernen doorgemeten. Grote variaties – met een factor twee – in de magnesiumconcentratie wijzen op grote variaties in de neerslag op tijdschalen van enkele tientallen tot enkele honderden jaren. Natte perioden werden met een quasi-periodiciteit van 300 tot 500 jaar afgewisseld door droge perioden. De drie droogste perioden waren die van 540 tot 890, van 1000 tot 1200 en van 1400 en 1750. De oorzaak van deze afwisseling van natte en droge perioden wordt door de onderzoekers gezocht in verschuivingen van de zogeheten Congo Air Boundary: een noord-zuid-lopende scheiding tussen de invloedssfeer van de vochtige lucht van de Atlantische Oceaan en de drogere lucht van de Indische Oceaan.

De zeer lage magnesiumconcentraties in het Edwardmeer tijdens de afgelopen eeuw wijzen er volgens de onderzoekers op dat dit gebied al een ongewoon lange tijd een stabiel en nat klimaat heeft. Maar de resultaten uit het verleden maken ook duidelijk dat dit deel van Afrika onvermijdelijk een terugkeer naar een lange periode van droogte te wachten staat. Aangezien de bevolking hier groeit en dus ook steeds meer water nodig heeft, zal het toekomstige waterbeheer fundamenteel moeten worden veranderd om aan deze natuurlijke klimaatverandering het hoofd te kunnen bieden. George Beekman