Britse bezetting, Ierse broederstrijd

Dana Linssen bekijkt dvd’s van films over de Ierse onafhankelijkheidsstrijd, zoals ‘The Wind that Shakes the Barley’ van Ken Loach

HOE PARTIJ TE KIEZEN? Wat Loach echt aan het hart gaat, is de strijd tussen de Ieren onderling Unit Still taken during filming Cork, Ireland May - July 2005

The Wind that Shakes the BarleyFilm: Extra’s:

Van het commentaarkanaal dat regisseur Ken Loach en Donal O’Driscoll bij de dvd-uitgave van hun vorig jaar in Cannes bekroond The Wind that Shakes the Barley inspraken zou je eigenlijk een audioversie op je iPod moeten kunnen zetten. Eindelijk is er weer eens iets anders te horen dan: nou dit zijn dus de begintitels, en kijk, daar sta ik als regisseur tussen de credits, en als dit muziekje zo is afgelopen gaat de film beginnen. Nou had ik ook niet anders verwacht van Ken Loach, want als er iemand bekend staat om z’n prettige ernst is hij het wel. Geschiedenisles dus. Daar hoef je eigenlijk geen film bij te zien. Laat die maar op je inwerken zonder dat er doorheen gekletst wordt.

Het hele researchdossier wordt scène voor scène doorgebladerd. Hebben de meeste regisseur juist een snufje extra fantasie nodig om historische gebeurtenissen ook nog in de dramatische lijn van een filmverhaal verteerbaar te maken (zie bijvoorbeeld hiernaast bij In the Name of the Father), Loach maakt subtiel duidelijk dat hij de gebeurtenissen juist heeft afgezwakt. Kern van de boodschap: de Engelsen waren nog veel erger dan hij ze in het Ierland van 1920 portretteert. Niet dat er verder enige twijfel over bestaat dat zijn sympathie bij de Ieren ligt. De strijd die hem daar aan het hart gaat, is dan ook niet die tussen de Britten en de Ieren, maar tussen de Ieren onderling. Die wordt gesymboliseerd in een welhaast Bijbelse broederstrijd tussen Damien en Teddy, die in de vervulling van hun hoop op respectievelijk een volkomen onafhankelijk Ierland en een pragmatische oplossing van de Ierse staat binnen het Britse rijk tegenover elkaar komen te staan.

Die strijd is pijnlijk, omdat Loach daarin geen partij kiest. Geen partij kán kiezen, geeft hij in zijn toelichting toe. Voor beide kanten en standpunten zijn evenveel redelijke argumenten. Pijnlijk is het ook omdat het uiteindelijk een strijd op leven en dood wordt. In dat geval doet gelijk er sowieso niet toe.

Loach geeft voor niemands gedrag excuses, maar wijst er wel fijntjes op dat de meeste Engelse soldaten vaak direct uit de Eerste Wereldoorlog naar Ierland kwamen. Getraumatiseerd dus door de gruwelen die ze in de loopgraven hadden ondervonden. En vastbesloten hun krijgskracht ditmaal wel te laten zien.

Oorlogen genereren oorlogen. Dat is de moderne boodschap die Loach, socialist van het oude stempel en vurig aanhanger van de gedachte dat (arbeiders uit) aller landen zich verenigen moeten, zijn film meegeeft. Anders zullen de verliezers van de ene strijd altijd weer ergens een conflict opzoeken om zich een winnaar in te wanen.

The Wind that Shakes the Barley is melancholisch als het liedje waar de film mee begint en waar hij zijn titel aan ontleent. De wind die het allemaal gezien heeft en door de groene heuvels waait. In die groene heuvels laat Loach de ogen van zijn toeschouwers tot rust komen. Zodat ze tussen het gras en het graan, de wilde haver en de veldbloemen als luchtspiegelingen de fantomen kunnen zien opduiken van de mannen en jongens die daar gestorven zijn. De filmgeschiedenis heeft er weer een schuldig landschap bij. En omdat de Ierse heuvels ook de heuvels van de sprookjes en de feeën zijn lijken ze wel extra bezoedeld.

    • Dana Linssen