Ook nee-heb-je-aanvragen worden serieus bekeken

Het budget voor de WMO, de Wet maatschappelijke ondersteuning, is nog niet altijd voldoende. „Gemeenten leggen eigen geld bij omdat ze kwaliteit willen.”

De waarschuwing was gemeend. Een tiental inwoners van Beckum, een kerkdorp van Hengelo, trotseerde vorige week de sneeuw om in het dorpshuis van wethouder Bert Otten en WMO-afdelingshoofd Gerrit Overbeek te horen wat de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) inhoudt. De WMO is geen ‘Waterleiding Maatschappij Overijssel’ grapt Otten, maar een wet waarbij gemeenten taken op het gebied van zorg, wonen en welzijn overnemen van het rijk. De grootste verandering is dat inwoners voor hulp in de huishouding voortaan bij de gemeente moeten aankloppen. Als Overbeek meldt dat de telefoonlijnen van het zorgloket in het stadhuis sinds 1 januari vrijwel continu bezet zijn, toont een oudere aanwezige zich bezorgd. „Door al die propaganda loopt het uit de hand. Hoe lang kan de gemeente dit betalen?” Er komen, zegt Overbeek, aanvragen onder het motto ‘nee heb ik, ja kan ik krijgen’ maar alles wordt zorgvuldig en eerlijk getoetst. Mensen die zorg nodig hebben, krijgen deze ook. „U hoeft zich niet direct zorgen te maken”, zegt Otten.

Toch is de gemeente Hengelo niet gerust op de financiële situatie, zegt de PvdA-wethouder een dag later in zijn werkkamer. Hengelo komt dit jaar op een budget van 260.000 euro 100.000 euro tekort. Het wordt uit de algemene middelen bijgelegd. „Voor dat geld hadden we ook een kunstgrasveld kunnen aanleggen.” We hebben bewust gekozen, legt Otten uit, voor twee extra arbeidsplaatsen. „Je ziet het vaker bij decentralisaties. Gemeenten leggen geld bij omdat ze kwaliteit willen.”

Voor het verlenen van huishoudelijke verzorging is geld uit de Algemene wet bijzondere ziektekosten ‘schoon aan de haak’ overgeheveld naar gemeenten. Hengelo krijgt voor 2007 6,8 miljoen en hoopt quitte te spelen. Er zijn volgens de Vereniging Nederlandse gemeenten (VNG) individuele gemeenten die „aanzienlijke bedragen” tekort komen. Dit komt omdat het budget voor 2007 is gebaseerd op de kosten in 2005 terwijl in 2006 de vraag naar huishoudelijke hulp in veel gemeenten is gestegen. Staatssecretaris Ross (VWS, CDA) heeft de Kamer toegezegd dat gemeenten die hun thuiszorgbudget met meer dan 10 procent overschrijden, de kosten boven die 10 procent vergoed krijgen. De VNG vindt dit onvoldoende en wil dat het nieuwe kabinet de drempel verlaagt. Ook moeten alle uitvoeringskosten vergoed worden.

Voor de jaren na 2007 is Hengelo niet gerust op de financiële situatie. Het beschikbare budget voor huishoudelijke hulp wordt dan niet meer op basis van de historische uitgaven verdeeld onder gemeenten, maar op basis van objectieve criteria, zoals het aantal 75-plussers, uitkeringsgerechtigden en hun woonsituatie. Hengelo vreest er financieel op achteruit te gaan. Het welzijn van de bevolking speelt een rol, zegt Otten. „In allerlei gezondheidsstatistieken doen wij het als Twente namelijk niet zo goed.” In industriesteden en -regio’s, zo luidt de theorie, doen ouderen sneller een beroep op zorg omdat ze lang zware lichamelijke arbeid hebben verricht. In het verdeelmodel is hier onvoldoende rekening gehouden, vindt Otten.

Ook ondervindt Hengelo vooralsnog financieel nadeel van het feit dat het langer thuis wonen van ouderen wordt bevorderd. Er is een tekort van 150.000 euro op het budget om zelfstandig wonende ouderen met bijvoorbeeld vrijetijdsprojecten te ondersteunen. „Ouderen die in een verzorgingshuis een biljartje willen leggen, gaan naar de huiskamer, terwijl anderen zijn aangewezen op voorzieningen in de wijk. Die moeten er dan wel zijn”, verklaart Otten. Staatssecretaris Ross heeft toegezegd dat „evidente fouten” in de verdeelsleutel gecorrigeerd worden. Bovendien mogen gemeenten geld dat ze bij de ene voorziening besparen, gebruiken voor andere WMO-taken.

Gemeenten mogen ook eigen bijdrages te innen. Bij huishoudelijke hulp gebeurt dit al. De Hengelose gemeenteraad moet zich na de zomer afvragen of dit ook kan voor voorzieningen als scootmobiels en trapliften. Dat is wel weer een mooi effect van de decentralisatie,vindt Otten. „Je hoort altijd dat het in de gemeenteraad alleen over lantaarnpalen gaat. Nu is er echt wat te kiezen.”

Dit is de laatste aflevering uit een serie. Eerder afleveringen zijn te lezen op nrc.nl/binnenland