Kiezen tussen risico’s

Het gebrek aan goede genetische tests wordt langzamerhand hinderlijk. Neem borstkankerpatiëntes. Jaarlijks komen er in Nederland meer dan 11.000 bij. Na operatie en eventuele chemotherapie staan de meesten – globaal de groep met een hormoongevoelige tumor – voor de keus: ga ik om het risico op terugkeer van de kanker te verkleinen vijf jaar tamoxifen slikken? Of twee à drie jaar tamoxifen en daarna een paar jaar een modernere aromataseremmer? Of meteen een aromataseremmer? En welke dan? Exemestaan, anastrozol of letrozol? Of helemaal geen pillen?

Het is een beroerde keuze.

Wie niks neemt, verlaagt de kans om na tien jaar nog gezond te zijn van ongeveer 80 naar 50 procent. Dat lijkt fors, maar je kunt het risico nemen.

Hoe doen de pillen het? Uit een aantal recente onderzoeken – vorige week verscheen er nog een op de website van The Lancet – blijkt dat de kans om vijf jaar later nog gezond te zijn boven de 80 procent ligt. En de modernere aromataseremmers scoren maar een paar procenten beter dan tamoxifen.

De conclusie – uitgaande van de ziektevrije overleving boven de 80 procent, en de ziektevrije overleving zónder slikken van 50 procent – is dat zo’n 7 op de 10 vrouwen de pillen onnodig slikken. En in 2005 slikten 37.000 vrouwen één van die middelen, die vaak ernstige bijwerkingen geven.

Is van tevoren niet vast te stellen wie baat heeft bij pillen?

De oncologen die de pillen voor de farmaceutische industrie testen, hebben daar nauwelijks oog voor. Ze wachten op resultaten van nog nieuwe onderzoeken naar combinaties van tamoxifen en aromataseremmers. Ondertussen putten ze zich uit in discussies en modelberekeningen over een paar procentpunten verschil. Voor een individuele kansafweging is dat nauwelijks van belang.

Er is hoop. In de Verenigde Staten is vorige week een Nederlandse gentest (de MammaPrint van het bedrijf Agendia) goedgekeurd die borstkankerpatiëntes helpt bij de keus voor chemotherapie na de operatie. De test kijkt hoe actief een zeventigtal genen in het verwijderde borstweefsel was. Soortgelijke gendiagnostische tests die voorspellen of het slikken van tamoxifen zin heeft, zijn in ontwikkeling.

Als er nu ook een test is die voorspelt of je veel last krijgt van de bijwerkingen van tamoxifen, of juist van een aromataseremmer, dan wordt de duivelse keus waar borstkankerpatiëntes nu voor staan een stuk humaner, om niet te zeggen hoogtechnologischer.

Wim Köhler