Geld verdienen aan trilveen

Veel ondernemers zien Europese natuurbescherming als belemmering.

Natuurmonumenten is kritiek beu en wijst op economische waarde natuur.

Voorovergebogen stappen beheerder Wessel Fokkema en boswachter Bart de Haan over het trilveen van moerasgebied De Wieden (Overijssel). Hun laarzen zakken tientallen centimeters door het veen, in het water. Niet gek, want trilveen is slechts een mat aaneengegroeide planten, met soms meters water eronder. „Vorig jaar liep ik hier met een groep Koreanen. Totdat ik de vaarboom door het veen prikte. Ze wisten niet hoe snel ze weer in de boot moesten komen”, zegt Fokkema. De Haan buigt zich even verderop voorover en plukt enthousiast een piepklein plantje uit het veen. „Groen schorpioenmos”, zegt hij. „In Europa uiterst zeldzaam.”

Het is mede door het zeldzame trilveen met zijn even zeldzame vegetatie, dat De Wieden wordt opgenomen in Natura 2000, het EU-netwerk van beschermde natuurgebieden. Met Natura 2000 wil ‘Europa’ de teruggang in biodiversiteit stoppen. Een mooi streven, maar boeren, recreatieondernemers en projectontwikkelaars vrezen dat zij de prijs moeten betalen. Op inspraakavonden over de aanwijzing van de gebieden en via de schriftelijke inspraakprocedure, die tot morgen duurt, uiten ze hun bezwaren. Daarbij bestaat niet altijd begrip voor de noodzaak om obscure soorten als groen schorpioenmos of de eveneens met uitsterven bedreigde zeggekorfslak te beschermen, soms ten koste van economische activiteiten.

„Er wordt vaak lacherig over gedaan. De aaibaarheidsfactor van een zeggekorfslak is nu eenmaal minder dan van een panda”, zegt Menno Huge van Natuurmonumenten. Samen met beheerder Fokkema drinkt hij koffie in het kantoor van Natuurmonumenten aan de rand van De Wieden. Ze hebben een kaart van het terrein voor zich liggen. Een blik daarop toont enkele bedreigingen waarmee een natuurgebied in het dichtbevolkte Nederland te maken krijgt. „Alle rode stippen zijn bouwlocaties”, zegt Fokkema. Zo wil Meppel een nieuwe woonwijk laten verrijzen aan de zuidkant van de stad. ‘Ook het voor Europa unieke natuurgebied De Wieden, met de aalscholverkolonie en de eendenkooi, ligt echt om de hoek’, prijst Meppel de nieuwbouw op internet aan. „Als al die mensen hier op eigen gelegenheid gaan recreëren, hebben we een probleem”, zegt Fokkema.

Huge wijst erop, dat sinds de oprichting van Natuurmonumenten, een eeuw geleden, de helft van het aantal planten en dieren uit Nederland is verdwenen. Bij de vereniging zijn ze het daarom beu dat over Natura 2000 alleen in termen van beperkingen wordt gesproken. Natuurmonumenten kiest de tegenaanval en presenteerde recent een onderzoek dat de baten van natte natuur aantoont. Bedrijven die afhankelijk zijn van de Vechtplassen bij Maarssen, zoals bootverhuurders, restaurants en vissers, blijken een jaarlijkse omzet van 130 miljoen euro te draaien. Dit levert de overheid 11 miljoen aan extra belastinginkomsten op. Ook stijgen de huizenprijzen sneller als de natuurkwaliteit verbetert en hoeft er minder te worden uitgegeven aan waterzuivering. Onderzoek door de Vrije Universiteit toont aan dat Natura 2000 jaarlijks 4,5 miljard euro bijdraagt aan de Nederlandse welvaart.

Huge: „Aan de waarde van natuur kan je knetter harde cijfers hangen. Zo vestigen kuuroorden zich steeds vaker bij natuur. En de plaatselijke supermarkt blijft alleen open omdat er in de zomer veel toeristen zijn. Een hectare natuurgebied levert veel meer op dan een hectare landbouwgrond.” Hij waarschuwt: „Ja, misschien moeten sommige boeren stoppen met activiteiten op hun huidige locatie. Maar daarvoor krijgt een gebied wel een krachtige economische motor terug. Na het opstellen van beheerplannen blijkt ook dat veel activiteiten gewoon kunnen doorgaan.”

Woordvoerder Ivo Gelsing van de vereniging van recreatieondernemers Recron, is niet overtuigd. Hij blijft bang dat Natura 2000-gebieden ‘op slot’ gaan. Gelsing: „Natuurbescherming is belangrijk, ook voor recreatie. Maar recreanten moeten nog wel in de gebieden terecht kunnen.”