Een ‘nutteloos’ rapport over CIA-vluchten

Het Europees Parlement heeft zijn eigen onderzoek naar de omstreden CIA-vluchten aangenomen. De discussie gaat vooral over de vraag of het parlement dubbel werk heeft verricht.

„Een groot platform van anti-Amerikanisme. Het is een schande!”, aldus de ene europarlementariër. „Van Europa mag geen weg naar Guan-tánamo ontstaan. Dit is een staalkaart van een gekwetste en vernederde mensheid”, betoogde de ander.

Opvattingen over één en hetzelfde onderzoeksrapport. Oftewel: berichten uit een door en door verdeeld Europees Parlement. Opereert de Amerikaanse inlichtingendienst CIA met allerlei duistere praktijken vanaf Europees grondgebied? Dat was eind 2005 de vraag die Europa volop bezighield na berichten hierover in de Amerikaanse pers.

De Raad van Europa, het samenwerkingsorgaan op het gebied van mensenrechten van 46 Europese landen, besloot de kwestie te gaan onderzoeken. Drie weken na deze aankondiging meldde het Europees Parlement zich. Om eveneens een diepgaand onderzoek in te stellen. Dubbel werk?

Nee, zeiden europarlementariërs, maar het parlement heeft nu eenmaal „een eigen verantwoordelijkheid”. Waarop een bijzondere commissie van niet minder dan 46 leden plus evenzoveel plaatsvervangers werd ingesteld. Kosten? Voorzitter Coelho van de onderzoekscommissie kon deze week nog geen cijfers geven. Maar hij wist wel dat „elke euro die wordt uitgegeven aan de mensenrechten een welbestede euro is”.

De Raad van Europa koos voor de bescheiden aanpak met de Zwitserse liberale parlementariër Dick Marty als onderzoeker, bijgestaan door drie medewerkers. Die concludeerde in juni vorig jaar dat de CIA met medeweten van tal van Europese landen een wereldwijd web voor het vervoer van terreurverdachten had weten op te zetten. Daarnaast had hij „sterke aanwijzingen” dat in Polen en Roemenië speciale gevangenissen voor deze verdachten hadden bestaan.

De zwaar opgetuigde commissie van het Europees Parlement kwam in november tot nagenoeg dezelfde bevindingen. „Nutteloos. Er staat helemaal niets nieuws in dit rapport”, luidt nu dan ook het oordeel van de Italiaanse christen-democraat Jas Gawronski. De toon van het rapport bevalt hem niet; de bevooroordeelde houding van veel commissieleden evenmin. Veel aannames, weinig feiten.

Niets bevooroordeeld, vond de Britse liberaal Sarah Ludford. Hier was sprake van „een professioneel verslag”. Daarin werd geconstateerd dat „de Amerikanen weliswaar waarden preken, maar deze niet respecteren, en dat veel Europese lidstaten een oogje hebben dichtgeknepen”.

Het rapport van het parlement met als belangrijkste, niet-bindende aanbeveling dat de lidstaten zelf toch nader onderzoek zouden moeten verrichten, is uiteindelijk met 382 tegen 256 stemmen aangenomen. Opvallend was dat heel veel Poolse en Roemeense afgevaardigden tegenstemden of zich van stemming onthielden. Uit protest tegen de onbewezen beschuldiging – in het rapport wordt slechts het vermoeden uitgesproken – dat in hun land geheime detentiecentra hebben bestaan.