Anglicaanse crisis bezworen

De Anglicaanse Kerk lijkt een crisis in haar gelederen te hebben bezworen. Op een conferentie in Tanzania wist de aartsbisschop van Canterbury de kudde bij elkaar te houden.

Het stormt in de anglicaanse wereldkerk. Zelden in de geschiedenis is de verdeeldheid binnen de 77 miljoen zielen tellende gemeenschap zo groot geweest. De vrees bestond dat de spanningen deze week, tijdens een besloten bisschoppenvergadering in de Tanzaniaanse stad Dar es Salaam, tot uitbarsting zouden komen.

Maar Rowan Williams, als aartsbisschop van Canterbury de hoogste baas der anglicanen, is er weer in geslaagd de tegenstellingen te overbruggen. Vrijzinnige, progressieve Amerikaanse anglicanen enerzijds en orthodoxe, behoudende Afrikaanse, Aziatische en Latijns-Amerikaanse geloofsgenoten anderzijds dreven hun meningsverschillen niet op de spits.

Het al lang sluimerende conflict tussen progressieve en conservatieve anglicanen raakte vorig jaar juni in een stroomversnelling door de verkiezing van Katharine Jefferts Schori, bisschop van Nevada, tot hoofd van de Episcopaalse Kerk, de Amerikaanse tak van de Anglicaanse kerk (2,3 miljoen leden). Schori is een van de drie Amerikaanse bisschoppen die is afgevaardigd naar de White Sands Conference in Dar es Salaam – tot verontwaardiging van de Afrikaanse bisschoppen. Die hebben sowieso al moeite met een vrouw op zo’n hoge kerkelijke positie. Maar Schori heeft zich bovendien nadrukkelijk uitgesproken voor volledige acceptatie van homoseksuelen op alle posities in de kerk. Volgens haar moet de kerk haar zegen geven aan homoseksuele verbintenissen. Ook heeft ze herhaaldelijk verklaard van harte te staan achter de in 2003 benoemde bisschop van New Hampshire, Gene Robinson, die openlijk homoseksueel is. En dat terwijl de Amerikaanse anglicanen eerder hadden erkend dat die benoeming niet echt gelukkig was. Bovendien zou ze vraagtekens zetten bij het christelijke dogma dat Jezus de enige weg tot het heil is.

De Afrikaanse bisschoppen, die de helft van alle anglicanen ter wereld vertegenwoordigen, vinden dit allemaal volledig in strijd met de bijbelse beginselen. Ze hebben gedreigd de contacten met de Amerikaanse kerk te verbreken. De kerk van Nigeria, met 17,5 miljoen leden een van de grootste anglicaanse gemeenschappen, drong aan op veroordeling van de Amerikaanse kerk. De Nigeriaanse aartsbisschop Peter Akinola heeft zelfs een aantal Amerikaanse parochies die het niet met de koers van de Episcopaalse Kerk eens zijn onder zijn hoede genomen en daarmee een eerste aanzet gegeven tot een conservatieve anglicaanse tegenkerk in de VS.

In een poging al die spanningen te beperken stelde aartsbisschop Rowan Williams medio vorig jaar een officiële tweedeling voor van zuivere anglicaanse kerken (dus zonder vrouwelijke bisschoppen en tegen homoseksualiteit) én geassocieerde kerken, die er liberalere opvattingen op na zouden kunnen houden. Maar dat viel verkeerd. De Nigerianen wezen Williams voorstel voor zo’n tweewegenkerk meteen van de hand.

De aartsbisschop van Canterbury kan geen machtswoord spreken, hij is geen paus. Maar Britten hebben in het verleden vaker bewezen dat zij goed zijn in „het op beschaafde wijze sturen van een desintegratieproces”, schreef het Britse weekblad The Economist vorig jaar over de de situatie in de anglicaanse kerk. In een in Dar es Salaam gepresenteerd rapport wordt uitgesproken dat de Episcopaalse Kerk positief heeft gereageerd op de kritiek op haar koers. Ze heeft spijt betuigd over de benoeming van Robinson en beloofd dat zoiets niet weer zal gebeuren. Maar, verklaarde de Australische aartsbisschop Aspinall, „we moeten zo eerlijk zijn te zeggen dat de algemene stemming op de vergadering is dat er nog veel moet worden gedaan. En het echte werk moet binnen de Episcopaalse Kerk gebeuren.” Maar de kans dat die kerk echt stopt met de inzegening van homoverbintenissen lijkt niet groot.

Zondag kunnen progressieve én conservatieve bisschoppen nu in elk geval gezamenlijk naar de herdenking van de afschaffing van de slavernij, op het eiland Zanzibar. Wordt vervolgd op de Lambeth-conferentie in juli 2008.