Kiezen tussen twee risico’s

Veel vrouwen slikken onnodig pillen om de kans op terugkerende borstkanker te verkleinen. Genetisch testen helpt.

Het gebrek aan goede genetische tests wordt langzamerhand hinderlijk. Neem borstkankerpatiëntes. Jaarlijks komen er in Nederland meer dan 11.000 bij. Na operatie en eventuele chemotherapie staan de meesten – globaal de groep met een hormoongevoelige tumor – voor de keuze: ga ik om het risico op terugkeer van de kanker verder te verkleinen vijf jaar tamoxifen slikken? Of twee à drie jaar tamoxifen en daarna een paar jaar een modernere aromataseremmer? Of neem ik meteen een aromataseremmer? En welke neem ik dan? Exemestaan, anastrozol of letrozol? Of neem ik helemaal geen pillen?

Het is een beroerde keuze.

Wie niks neemt, verlaagt haar kans om na tien jaar nog gezond te zijn van ongeveer 80 naar 50 procent. Dat lijkt fors, maar je kunt het risico nemen.

Hoe doen de pillen het? Uit een aantal recente onderzoeken – vorige week verscheen er nog een op de website van The Lancet – blijkt dat de kans om vijf jaar later nog gezond te zijn boven de 80 procent ligt. En de modernere aromataseremmers scoren maar een paar procenten beter dan tamoxifen.

De conclusie – uitgaande van de ziektevrije overleving boven de 80 procent, en de ziektevrije overleving zónder slikken van 50 procent – is dat ongeveer 7 op de 10 vrouwen die pillen onnodig slikken. En in 2005 slikten 37.000 vrouwen één van die middelen, die vaak ernstige bijwerkingen geven.

Waarom is niet van tevoren vast te stellen wie baat heeft bij een van de pillen?

De oncologen die de pillen voor de farmaceutische industrie testen hebben daar nauwelijks oog voor. Ze wachten op resultaten van nog nieuwe onderzoeken naar combinaties van tamoxifen en aromataseremmers. Ondertussen putten ze zich uit in discussies en modelberekeningen over een paar procentpunten verschil. Voor een individuele kansafweging is dat nauwelijks van belang.

Er is hoop. In Amerika is vorige week een Nederlandse gentest (de MammaPrint van het bedrijf Agendia) goedgekeurd die borstkankerpatiëntes helpt bij de keus voor chemotherapie na de operatie. De test kijkt hoe actief een zeventigtal genen in het weggeopereerde borstweefsel was. Soortgelijke gendiagnostische tests die voorspellen of het slikken van tamoxifen zin heeft, zijn in ontwikkeling. Als er nou ook een test is die voorspelt of je veel last krijgt van de bijwerkingen van tamoxifen, of juist van een aromataseremmer, dan wordt de duivelse keus waar borstkankerpatiëntes nu voor staan een stuk humaner, om niet te zeggen hoogtechnologischer.

Wim Köhler

    • Wim Köhler