Dreigende rode stippen rondom De Wieden

Ondernemers ervaren Europese bescherming van natuur als belemmerend. Maar Natuurmonumenten wijst op de economische waarde van natuur. Op stap in het zeldzame trilveen.

De Weerribben vormt samen met De Wieden het grootste moerasgebied van West-Europa. Foto Sake Elzinga 24-12-2004- Wetering (Ov). Europees natuurgebied en Nationaal park de Weerribben. Het moerasachtige gebied kenmerkt zich door de uitgestrekte rietvelden. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Voorovergebogen stappen beheerder Wessel Fokkema en boswachter Bart de Haan over het trilveen van moerasgebied De Wieden (Overijssel). Hun laarzen zakken tientallen centimeters door het veen, in het water. Niet gek, want trilveen is slechts een mat aaneengegroeide planten, met soms meters water eronder. „Vorig jaar liep ik hier met een groep Koreanen. Totdat ik de vaarboom (paal om boot mee voort de duwen, red.) door het veen prikte. Ze wisten niet hoe snel ze weer in de boot moesten komen”, zegt Fokkema. De Haan buigt zich even verderop voorover en plukt enthousiast een piepklein plantje uit het veen. „Groen schorpioenmos”, zegt hij. „In Europa uiterst zeldzaam.”

Het is mede door het zeldzame trilveen met zijn even zeldzame vegetatie, dat De Wieden wordt opgenomen in Natura 2000, het Europese netwerk van beschermde natuurgebieden. Met Natura 2000 wil ‘Europa’ de teruggang in biodiversiteit een halt toe roepen. Een mooi streven, maar boeren, recreatieondernemers en projectontwikkelaars vrezen dat zij de prijs betalen. Op inspraakavonden over de aanwijzing van de natuurgebieden en via de schriftelijke inspraakprocedure, die tot en met morgen duurt, uiten ze massaal hun bezwaren. Daarbij bestaat niet altijd begrip voor de noodzaak om tamelijk obscure soorten als groen schorpioenmos of de eveneens met uitsterven bedreigde zeggekorfslak te beschermen, soms ten koste van economische activiteiten.

„Er wordt vaak lacherig over gedaan. De aaibaarheidsfactor van een zeggekorfslak is nu eenmaal minder dan van een panda”, zegt Menno Huge van Natuurmonumenten.

Samen met beheerder Fokkema drinkt hij koffie in het kantoor van Natuurmonumenten aan de rand van De Wieden. Met het aangrenzende De Weerribben vormt De Wieden het grootste moerasgebied van West-Europa. Huge en Fokkema hebben een kaart van het gebied voor zich liggen. Een blik daarop toont enkele bedreigingen waarmee een natuurgebied in het dichtbevolkte Nederland te maken krijgt. „Alle rode stippen zijn bouwlocaties”, zegt Fokkema. Zo wil Meppel een nieuwe woonwijk laten verrijzen aan de zuidkant van de stad. ‘Ook het voor Europa unieke natuurgebied De Wieden, met de aalscholverkolonie en de eendenkooi, ligt echt om de hoek’, prijst Meppel de nieuwbouw op internet aan. „Als al die mensen hier op eigen gelegenheid gaan recreëren, hebben we een probleem”, zegt Fokkema.

Huge wijst erop, dat sinds de oprichting van Natuurmonumenten een eeuw geleden de helft van het aantal planten en dieren uit Nederland is verdwenen. Bij de vereniging zijn ze het beu dat over Natura 2000 alleen in termen van beperkingen wordt gesproken.

Natuurmonumenten kiest de tegenaanval en presenteerde onlangs een onderzoek om de economische baten van natte natuur aan te tonen. Bedrijven die afhankelijk zijn van de Vechtplassen bij Maarssen, waaronder bootverhuurders, restaurants en vissers, blijken een jaarlijkse omzet van 130 miljoen euro te draaien. Dit levert de overheid 11 miljoen aan extra belastinginkomsten op. Bovendien stijgen de huizenprijzen sneller als de natuurkwaliteit verbetert en hoeft er minder te worden uitgegeven aan waterzuivering. Uit onderzoek door de Vrije Universiteit blijkt dat Natura 2000 jaarlijks 4,5 miljard euro bijdraagt aan de welvaart in Nederland.

Huge: „Aan de waarde van natuur kan je knetterharde cijfers hangen. Kuuroorden vestigen zich steeds vaker bij een natuurgebied. En de supermarkt in het dorp blijft alleen open omdat er in de zomer zoveel toeristen zijn. Een hectare natuurgebied levert gemiddeld veel meer op dan een hectare landbouwgrond.”

Huge waarschuwt: „Ja, misschien moeten sommige boeren stoppen met hun activiteiten op hun huidige locatie. Maar daar krijgt een gebied wel een krachtige economische motor voor terug. Na het opstellen van een beheerplan blijkt trouwens dat veel activiteiten, soms in een andere vorm, of op een andere locatie, gewoon door kunnen gaan.”

Woordvoerder Ivo Gelsing van de vereniging van recreatieondernemers Recron, is niet overtuigd. Zijn organisatie blijft bang dat de Natura 2000-gebieden volledig ‘op slot’ gaan. Gelsing: „Natuurbescherming is mooi en belangrijk, ook voor recreatie. Maar recreanten moeten nog wel in de gebieden terecht kunnen. Er is nooit duidelijk aangetoond dat recreatie een negatieve invloed heeft op natuurontwikkeling.”

De Wieden en De Weerribben worden samengevoegd tot één nationaal park: www.npdeweerribben.nl