‘Bij homostel kan mijn hart niet spreken’

Trouwambtenaren met gewetensbezwaren hoeven geen homo’s te huwen. Het regeerakkoord bevestigt staande praktijk. Homo’s zijn toch geschrokken en komen in verzet.

Burgemeester Cohen van Amsterdam onthulde gisteren een gedenkplaat voor het nu zes jaar bestaande homohuwelijk. Foto NRC Handelsblad, Maurice Boyer Op iniatief van deelraadslid Jelle Houtsma (r) is in het stadhuis van Amsterdam een gedenkplaat onthuld als herinnering aan het feit dat 5 jaar geleden het eerste homohuwelijk door burgemeester Cohen werd voltrokken Foto NRC H'Blad Maurice Boyer 070214 Boyer, Maurice

De inkt van het regeerakkoord is amper droog of de eerste rel over de nieuwe coalitie is geboren. Hoofdrolspelers: homoseksuelen, diepgelovigen en de Amsterdamse burgemeester Cohen.

Gisteren zei de sociaal-democratische burgemeester van Amsterdam het erg te betreuren dat ambtenaren volgens het regeerakkoord homoparen mogen weigeren te trouwen. In meerdere opzichten een opmerkelijke uitspraak.

Wat in het regeerakkoord staat, is immers staande praktijk. Nu al is er ruimte voor ambtenaren met gewetensbezwaren om homostellen niet te trouwen. Het regeerakkoord bevestigt hun rechtszekerheid.

Dat uitgerekend Cohen het regeerakkoord hekelt, is pikant. Hij was staatssecretaris van Justitie toen de wet op het homohuwelijk in 2000 in de Kamer werd behandeld. Na herhaaldelijk aandringen van de kleine christelijke partijen, was het Cohen die beloofde dat ambtenaren met gewetensbezwaren niet twee mensen van hetzelfde geslacht in de echt hoeven te verbinden, als er in de gemeente maar een vervanger zou zijn die zo’n huwelijk wel wil voltrekken. Cohen zei toe dat te bespreken met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Die nam het op in een advies aan haar leden.

De gemeenten Neerijnen volgt het advies van de VNG, net als vrijwel alle gemeenten, netjes op. Trouwambtenaar Teus Kool uit Neerijnen zou nooit twee mensen van gelijk geslacht in de echt verbinden. Dat staat ook expliciet in zijn cv dat de aanstaande bruid en bruidegom krijgen als ze in Neerijnen willen trouwen. Ze krijgen ook de cv’s van de andere trouwambtenaren en daaruit blijkt dat meerdere ambtenaren er geen enkele moeite mee hebben; één van hen is zelf homo. Homostellen kiezen vaak die ambtenaar voor hun huwelijk. In praktijk is er in Neerijnen dus niets aan de hand.

En de coalitiepartijen (CDA, PvdA en ChristenUnie) willen dat graag zo laten. Daarom legden ze het vast in het regeerakkoord. Vooral voor ChristenUnie-voorman André Rouvoet was dat een belangrijk punt. Daarom overlegde hij uitvoerig met de Nederlandse vereniging tot integratie van homoseksualiteit, COC, en stelde op basis daarvan het regeerakkoord op.

COC-voorzitter Frank van Dalen zegt dat hij tevreden was dat in het regeerakkoord niet is komen te staan dat het recht op gewetensbezwaren in de wet wordt verankerd. „Toch ben ik niet blij, omdat zo’n wettelijke regeling nog altijd als een zwaard van Damocles boven ons hoofd hangt.”

De regering kan alsnog met een wettelijke regeling komen, als gewetensbezwaarden in de problemen komen. Hij doelt op de passage in het regeerakkoord waarin staat dat „mochten er in de gemeentelijke praktijk problemen ontstaan”, „initiatieven worden genomen om de rechtszekerheid van gewetensbezwaarde ambtenaren veilig te stellen”.

Gisteren kwam het COC „vanwege Valentijnsdag”, met een nieuw voorstel. De lobbyorganisatie wil dat gemeenten de namen prijsgeven van ‘weigerambtenaren’. Reden: hetero’s die homogezind zijn, kunnen hen dan op hun beurt als trouwambtenaar weigeren. „Als er dan toch gediscrimineerd wordt, laten gemeenten daar dan transparant over zijn”, zegt Van Dalen.

Gert Hekma, docent homo- en lesbische studies aan de Universiteit van Amsterdam, spreekt ook van „discriminatie” wanneer ambtenaren homohuwelijken weigeren te sluiten. „Ambtenaren mogen toch ook niet weigeren een huwelijk te sluiten tussen een blanke en een zwarte?”

Als in het regeerakkoord had gestaan dat ambtenaren mensen van gelijk geslacht moeten trouwen, had Teus Kool, in het dagelijks leven agrariër en fractievoorzitter van de SGP in Neerijnen, voor de eer bedankt. „Ik probeer bij een huwelijksvoltrekking altijd vanuit mijn hart te spreken. Dat kan ik niet bij een homostel. Om die reden adviseerde ik onlangs een paar dat niet in God gelooft, een andere ambtenaar te kiezen.”

Diny van Weelden bijvoorbeeld, achttien jaar trouwambtenaar in dezelfde gemeente. Het maakt haar niets uit of ze een hetero- of homostel in de echt verbindt. „Ik moet alleen goed opletten dat ik twee maal echtgenote zeg, of echtgenoot.”

Zo relaxed waren ze niet in Leeuwarden, waar ‘weigerambtenaar’ Eringa in 2001 moest opstappen. Leeuwarden trok zich niets aan van het advies van de VNG om gewetensbezwaarden ruimte te geven en voor welwillende vervangers te zorgen. Volgens de ChristenUnie is het voor gemeenten lastiger gelovige ambtenaren als Eringa te dwarsbomen, nu het recht op gewetensbezwaren in het regeerakkoord staat. In de praktijk zal echter weinig veranderen. Het gaat volgens de ChristenUnie ook om maar heel weinig mensen. De partij was dan ook „onaangenaam verrast” door de actie van het COC en vindt dat de zaak op de spits wordt gedreven.

In de bijbel staat dat een huwelijk tussen twee mensen van gelijk geslacht niet is toegestaan, zegt Teus Kool. „Ik leef daar naar. Als je zegt dat je gelooft, maar je doet er verder niets mee, dan heeft het geloof totaal geen waarde.” Kool gelooft niet in een meer eigentijdse interpretatie van de Bijbel. „Het gebod Gij zult niet doden, geldt ook nog steeds. Toch?”