Woordopklaring

In de groeiende schaduw van de nazi’s werd het leven steeds onmogelijker voor Viktor Klemperer, Duitser en jood. Maar zijn hersens bleven draaien. Hij vocht terug door de alledaagse waanzin te beschrijven. Stapels schrijfsels werden uiteindelijk een uitgebreide studie van de neologismen van de nazi-taal. Eén kristalhelder intellect tegenover massa’s dwaze, verhullende woorden. Gelukkig heeft Klemperer gewonnen. Hij overleefde oorlog en vervolging. Zijn boek LTI (Lingua Tertii Imperii, de taal van het Derde Rijk) verscheen in 1947. In de geest van deze onnavolgbare een bescheiden aanzet tot woordopklaring in warrige tijden.

Burgers: alle mensen in het land die geen onderdeel uitmaken van de besturende laag.

Dialoog, draagvlak creëren: meestal gebruikt in combinatie met het woord ‘burgers’. Let op: eenrichtingsverkeer. Beleid niet schriftelijk maar mondeling opleggen. Zorgen dat mensen niet protesteren tegen beleid.

Sociaal contract: wat burgers moeten en niet mogen.

Samen werken: de overheid stoot maatschappelijke taken af, de burger vangt die op.

Solidariteit: het waarnemen van taken die de overheid afstoot, als onderdeel van de inkrimpende verzorgingsstaat. Solidaire burger: de man die kinderen lesgeeft én opvoedt, de vrouw die werkt én een demente ouder verzorgt.

Integriteit: voorheen rechtschapenheid. In het regeerakkoord: mensen die verantwoordelijkheid dragen voor ‘een goed functionerend publiek domein en een gedeeld waardenbesef’.

Meedoen: werken.

Ongedeeld: betekent oorspronkelijk zowel ‘een geheel’ als ‘ongemengd’ of ‘zuiver’. ‘Een ongedeelde samenleving’ heeft dus een januskop. Iedereen is een geheel, dus wil iedereen hetzelfde. Maar in een ongedeelde samenleving zijn ook geen vermengingen of onzuiverheden. Zie ‘eigen kracht’.

Eigen kracht: ‘de eigen kracht van de samenleving wordt benut’ is ‘alle werklozen moeten aan het werk’. Gastarbeiders worden geweerd, lees: Polen.

Vertrouwen: kritiekloze burger. Lees: zombie.

Merel Boers

Merel Boers is freelance journalist en historicus.