Slechts eerste stap naar vrede Noord-Korea

De VS en Noord-Korea zoeken weer toenadering. In Peking is een eerste stap gezet naar meer vrede en veiligheid in de wereld. Maar of er meer stappen komen, staat niet vast.

De staatsmedia in Pyongyang interpreteren op eigen wijze het gisteren in Peking bereikte akkoord over stopzetting van het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma.

„In de gesprekken besloten de partijen economische hulp en energiehulp te geven, overeenkomend met 1 miljoen ton zware stookolie, in verband met de tijdelijke opschorting door de DPRK (de Democratische Volksrepubliek Korea) van de bedrijfsvoering van zijn nucleaire installaties”, meldde het staatspersbureau KCNA.

Dat is wel een erg eenzijdige uitleg – maar ook weer niet zo heel vergezocht. Volgens het akkoord zal Noord-Korea zijn nucleaire installatie bij Yongbyon binnen 60 dagen stilleggen en verzegelen met het doel die installatie uiteindelijk te ontmantelen.

Ook staat in de tekst dat Noord-Korea met de andere partijen (de VS, China, Zuid-Korea, Japan en Rusland) zal overleggen over het opstellen van een volledige lijst van zijn nucleaire programma’s en installaties die in aanmerking komen voor ontmanteling.

Dergelijke open formuleringen nopen de diplomaten tot voorzichtigheid. Ze verschuilen zich achter de stelling dat het echte werk nog moet beginnen. „Een zeer solide stap voorwaarts, maar we hebben nog een lange weg te gaan”, zei de Amerikaanse onderhandelaar Christopher Hill.

Hill, de belangrijkste tegenspeler van de Noord-Koreaanse meesteronderhandelaar Kim Kye-gwan, sprak over „een uitstekend resultaat”. Volgens zijn minister van Buitenlandse Zaken, Condoleezza Rice, mag ook Iran – net als Noord-Korea behorend tot de ‘As van het kwaad’ – zich dat resultaat aantrekken. De „boodschap” is dat gezamenlijk optrekken van de internationale gemeenschap vruchten afwerpt, aldus Rice.

De voormalige VS-ambassadeur bij de Verenigde Naties, John Bolton, vindt dat in Peking juist een totaal verkeerde boodschap is afgegeven door toezeggingen te doen zonder harde concessies te incasseren. „Door olie te beloven wordt het slechte gedrag van de Noord-Koreanen beloond. Dat is een verkeerd signaal aan Noord-Korea en het is een verkeerd signaal aan Iran.”

Voor Bolton en andere critici doet het akkoord te veel denken aan het raamwerk dat de VS en Noord-Korea in oktober 1994 sloten – onder president Clinton. Daarin werd ‘bevriezing’ van het kernwapenprogramma voorgespiegeld in ruil voor olie en normalisering van relaties.

Dat raamwerk viel vijf jaar geleden aan diggelen. In zijn eerste State of the Union toespraak, januari 2002, nam president George W. Bush demonstratief afstand van het toenaderingsbeleid onder zijn voorganger. Hij deelde Noord-Korea in bij zijn ‘As van het kwaad’. Later dat jaar werd onthuld dat Noord-Korea in het geheim werkte aan uraniumverrijking. De VS reageerden met stopzetting van olieleveranties. Vermoedelijk was geen sprake van serieuze verrijkingsactiviteit maar zocht Bush een excuus het raamwerk om zeep te helpen, zegt David Albright, president van het Amerikaanse Institute for Science and International Security, in de Financial Times.

Anderhalf jaar geleden deed zich een herhaling van zetten voor. In september 2005 werd in het zes-partijenoverleg overeenstemming bereikt over een ‘Verklaring van uitgangspunten’. Die uitgangspunten – waarop in het gisteren gesloten akkoord wordt voortgeborduurd – zijn nucleaire ontwapening van Noord-Korea en Amerikaanse non-agressie jegens het regime in Pyongyang.

Maar wederom zat diepgeworteld wantrouwen succes in de weg. Vrijwel gelijktijdig met het akkoord vaardigde het ministerie van Financiën in Washington sancties uit om criminele geldstromen van en naar Noord-Korea te blokkeren. Dat gebeurde door Noord-Koreaanse rekeningen bij de Banco Delta Asia in Macau te bevriezen. Volgens de VS fungeerde die bank als draaischijf. Pyongyang reageerde furieus, met een boycot van het zes-partijenoverleg, hervatting van zijn oorlogsretoriek en vervolgens vorig jaar zomer met raketlanceringen en uiteindelijk met een ondergrondse kernproef op 9 oktober.

Waarom is vier maanden later blijkbaar wel een doorbraak mogelijk? Is Washington echt geschrokken? Is Bush tot het inzicht gekomen dat confrontatie averechts werkt? Snakt hij na de teleurstellingen in Irak naar diplomatiek succes om sterker te staan tegenover Iran? Of heeft onderhandelaar Hill dit keer het vertrouwen gekregen dat Pyongyang de strategische stap wil zetten kernwapens op te geven?

Nu gaan werkgroepen aan de slag om deelonderwerpen aan te pakken: normalisering van betrekkingen, de totstandkoming van een kernwapenvrij Koreaans schiereiland, economische samenwerking en vrede en veiligheid in de regio. Dat biedt prachtige perspectieven. Op 19 maart komen de hoofdhandelaars opnieuw bijeen om te peilen wat ervan overblijft.

    • Wim Brummelman