Recordwinst bij Total, ondanks problemen

Weer een recordwinst, maar ook een machtsoverdracht met een bijsmaak, en een pijnlijke dag in het proces over de schipbreuk van de olietanker Erika in 1999. Niets is eenvoudig bij de Franse oliemaatschappij Total, die vanmorgen de jaarcijfers presenteerde.

Vrijwilligers ontdeden het strand bij Batz-sur-Mer van olie in januari 2000, nadat tanker Erika voor de kust was vergaan. Foto Hollandse Hoogte Proces ramp olietanker Erika begonnen Batz sur mer. Ruim zeven jaar geleden brak de Maltese olietanker Erika doormidden voor de Franse kust. Meer dan 20.000 ton olie stroomde weg en zorgde voor vervuiling van de kust van Bretagne. Gisteren begon een proces tegen tegen vijftien organisaties en personen, waaronder oliemaatschappij Total die de opdrachtgever was van het transport. Als Total wordt veroordeeld voor de vervuiling, staat het bedrijf een boete van 1 miljoen euro te wachten. De rechtszaak duurt waarschijnlijk tot juni van dit jaar. Een half jaar na de ramp waren de rotsen rond Batz Sur Mer nog zwart van de olie. Duizenden vrijwilligers, brandweermannen en militairen hielpen met het schoonmaken van vierhonderd kilometer strand dat vervuild was. Het grootste gedeelte van kuststrook is nu schoon. Naar aanleiding van de ramp maakten Europese ministers afspraken om de veiligheid van de scheepvaart te verbeteren en het milieu en de zee beter te beschermen. Door de toenmalige Nederlandse minister van Verkeer en Waterstaat Netelenbos werd een verordening aangenomen om sneller tankers met dubbele wanden in te voeren. Er kwam een Europees systeem om informatie over scheepvaarttransport te volgen en te controleren. Ook spraken de Europese lidstaten af dat wie in Europees beschermde natuurgebieden schade aan het milieu veroorzaakt, de herstelkosten moet betalen. Foto Flip Franssen Frankrijk, Batz sur mer, 10-01-2000 Olievervuiling door het zinken van de olietanker Erica en de schoonmaak door vrijwilligers. De oliemaatschappij Total staat nu, vanaf 12-2-2007 terecht voor de gevolgen. Veel hulpverleners hebben een verhoogde kans opkanker, omdat destijds met beperkte bescherming werd gewerkt, en tienduizende vogels kwamen om vanwege dit ongeluk met deze tanker voor de kust. Foto: Flip Franssen/Hollandse Hoogte Franssen, Flip

Met dank aan de hoge olieprijs zijn de cijfers niet het moeilijkste voor Total, de vierde oliemaatschappij in de wereld. Vanmorgen meldden scheidend topman Thierry Desmarest en zijn opvolger Christophe de Margerie dat de nettowinst over 2006 weer 5 procent hoger uitgevallen is dan de recordwinst van vorig jaar: nu gaat het om 12,6 miljard euro.

Zelfs een terugval van 10 procent in het laatste kwartaal bracht daar geen verandering in.

Total blijft daarmee met afstand de grootste Franse onderneming, ook naar omzet (154 miljard euro) en beurswaarde (133 miljard euro).

De omstandigheid dat Total meer dan 90 procent van zijn winsten in het buitenland behaalt, leidt in Frankrijk bijna jaarlijks tot pleidooien voor een extra belasting. Ook in de lopende verkiezingscampagne zijn voorstellen daarover weer aan de orde, onder meer van de socialistische kandidaat Ségolène Royal. Desmarest reageerde vanmorgen vooral gebeten op het „dogmatisme” en „populisme” van de consumentenorganisatie UFC/Que Choisir, die wil dat Total zijn winsten deelt met de Franse consument. Desmarest onderstreepte dat Total 12 of 13 miljard euro belasting betaalt over de mondiale activiteiten.

De terugkerende discussie hangt samen met de reputatie van Total. De maatschappij slokte onder Desmarest door fusies de andere Franse oliemaatschappijen Elf en Fina op. De winst nam toe met een factor twintig, de productie verdrievoudigde ruim. Nog steeds is Total slechts goed voor 2 procent van de wereldwijde olieproductie, maar dat is genoeg om ervoor te zorgen dat Total hoort bij de mondiale spelers, en minder gevoelig is voor de traditionele invloed van de Franse staat in de oliesector. In Afrika richt Total zich bijvoorbeeld allang niet meer op Franse ex-kolonies, maar op Nigeria en Angola.

Total draagt wel een erfenis aan affaires zich mee. Zo begon juist deze week voor een Franse rechtbank het proces over de verantwoordelijkheden voor de ramp met de olietanker Erika, die eind 1999 voor de kust van Bretagne in tweeën brak. Total wordt vervolgd als eigenaar van de ruim 20.000 ton olie die wegstroomde. De oliemaatschappij heeft altijd gezegd zich niet verantwoordelijkheid te achten voor de staat waarin de tanker verkeerde: zij was immers niet de vervoerder. Gisteren bleek in de rechtszaal dat de juridisch specialist van de oliemaatschappij in 1999 al twijfels over had over dat toen ingenomen standpunt.

Desmarest hield het er in de Franse zakenkrant Les Echos vanmorgen op hij „niet trots” is op de communicatie van Total tijdens de ramp. Total reageerde vooral afhoudend en formeel. Desmarest wekte publieke verontwaardiging door daarna ter compensatie één dag van zijn eigen salaris aan te bieden als bijdrage om de noden te lenigen. Als Total nu veroordeeld wordt, staat de oliemaatschappij een schadeclaim van enkele honderden miljoenen euro’s te wachten.

Net als Desmarest is de nieuwe topman Christophe de Margerie afkomstig uit de Total-school. In zijn 33-jarige carrière bij het bedrijf ontsnapte ook deze 55-jarige telg uit de hotelmagnatenfamilie Taittinger, herkenbaar aan een zwierige snor, niet aan affaires. Hij wordt momenteel vervolgd voor medeplichtigheid aan corruptie in het schandaal rond het olie-voor-voedselprogramma van de Verenigde Naties tegenover het Irak van Saddam Hoessein. Ook is hij betrokken bij een lopend onderzoek over een mogelijke smeergeldaffaire in Iran in de jaren negentig. De afgelopen maanden werd in Frankrijk gespeculeerd over de vraag of De Margerie in deze omstandigheden wel de leiding van het olieconcern over kon nemen.

Maar volgens Desmarest, die op de achtergrond actief blijft bij Total, bleef Margerie de meest geschikte nieuwe topman. Hij heeft zijn reputatie vooral gevestigd op het terrein dat in strategisch opzicht ook voor Total de komende jaren het belangrijkste is: het verzekeren van toegang tot olievoorraden in de wereld. Het afgelopen jaar daalde de olieproductie van Total met 5 procent, volgens Desmarest vooral door organisatorische vertragingen op de wereldmarkt. Maar in 2007 verwacht Total weer een toename van de productie, en volgens Desmarest kan deze toename nog twintig jaar aanhouden.

En daarna? Dat is de vraag voor Christophe de Margerie. Total mikt onder meer op nieuwe technieken om reserves onder de zee op grote diepte aan te boren, onder meer voor de kust van Nigeria, maar ook in de Noordzee. Maar De Margerie zal ook verder kijken. Onlangs opperde hij al dat Total op termijn ook in nucleaire energie zal gaan. Een suggestie die door analisten als een majeure strategische wending wordt gezien.